کاربر گرامی! شما به دلیل داشتن دسترسی مورد نیاز می توانید این خبر را ویرایش نمایید.

ویرایش
آب
1399/10/12 12:35
یادداشت؛

تامین بخشی از نیاز زیست محیطی احیای دریاچه ارومیه و توسعه استان آذربایجان غربی با نگاه آب محور

امید زارعی منش، مدیر کل دفتر فنی و مهندسی حوضه‌های آبریز دریای خزر و دریاچه ارومیه

در سال مزین به نام “جهش تولید” توجه به صنایع و افزایش تولیدات به ویژه در بخش کشاورزی و امنیت غذایی، توسعه مراکز کمتر برخوردار، محرومیت زدایی و بهبود و ارتقای کیفیت زندگی مردم یکی از مهمترین راهکارها برای برون رفت از شرایط سخت اقتصادی و تحقق آن فراهم ساختن زیرساخت‌های اساسی با انجام سرمایه‌گذاری‌های لازم و هماهنگ در ابعاد مختلف توسعه و بهره برداری از منابع آب است.‌
با توجه به وضعیت بارندگی کشور، پوشش گیاهی و سایر عوامل تأثیرگذار در حجم نزولات جوی، منابع آب تجدید شونده کشور حدود ۱۳۰ تا ۱۳۹ میلیارد متر مکعب در سال است که حجم آب قابل استحصال با احتساب آب‌های برگشتی، حدود ۱۲۶ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود. از کل آب‌های تجدید شونده حدود ۱۰۵ میلیارد متر مکعب را جریان‌های سطحی و ۲۵ میلیارد مترمکعب را جریان‌های نفوذی به منابع زیرزمینی تشکیل می‌دهند.

استان آذربایجان غربی با مساحت ۳۷۳۷۰ کیلومتر مربع و با اقلیم خشک و نیمه خشک شامل چهار حوضه آبریز فرعی ارس، ارومیه، سفیدرود و مرزی غرب می باشد که میانگین سالانه نزولات جوی آن  استان در حدود ۴۲۰ میلیمتر، متوسط سالانه حجم نزولات جوی در حدود ۱۵.۷ میلیارد متر مکعب، حجم کل منابع آب تجدید شونده برابر ۴.۵۸۳ میلیارد متر مکعب ( ۳.۵۸ منابع آب سطحی و ۱ منابع آب زیر زمینی) می باشد. میزان مصرف آب کشاورزی  استان آذربایجان غربی ۳.۹۴۰ میلیارد متر مکعب، شرب ۰.۲ میلیارد متر مکعب و صنعت ۰.۰۴ میلیارد متر مکعب است.

امروزه یکی از مشکلات عمده در کشور و بالتبع در استان آذربایجان غربی مصرف نامناسب و غیر اقتصادی آب در بخش کشاورزی می‌باشد که در برگیرنده حدود ۹۰ % از مصارف منابع آب سطحی می باشد.در این ارتباط استفاده از روش‌های آبیاری سنتی، موجب افزایش مصرف، کاهش راندمان و هدر رفت آب گردیده است. در این خصوص کاهش آورد رودخانه‌های استان در چند دهه اخیر و تداوم مصارف آب سطحی بصورت ثقلی، بویژه در میزان ورودی به دریاچه ارومیه و بروز مشکلات زیست محیطی در ارتباط با این دریاچه تأثیر بسزایی داشته است.
یکی از راهکارهای اساسی جهت بهبود این وضعیت، استفاده از روشهای علمی و بهره گیری از تجربیات جهانی در بهبود شرایط و اجرای شبکه‌های مدرن آبیاری و صرفه‌جویی در مصارف آب های سطحی و ایجاد شرایط لازم برای انتقال آب صرفه‌جویی شده به دریاچه ارومیه می باشد. در راستای مهار، بهره گیری و استفاده بهینه از منابع آبهای سطحی استان طرح‌های مهم و استراتژیکی اجرا و به بهره‌برداری رسیده و یا در دست اجراست. سدهای شهرچای، شهید کاظمی، ارس،دیریک، زولا، آق چای، سردشت و سیلوه در دست بهره برداری و سدهای چپرآباد، کرم آباد، نازلو، شهرچای، زولا، دیریک، حسنلو، بویلاپوش و زرینه‌رود و شبکه‌های آبیاری و زهکشی پایاب آنها اشاره نمود. همچنین در راستای بهبود شرایط و احیای دریاچه ارومیه اقدامات موثری از سوی وزارت نیرو بشرح زیر صورت گرفته است:

  • برنامه‌ریزی کاهش تا ۴۰ درصد مصرف آب کشاورزی طی ۵ سال (سالیانه ۸ درصد) از منابع آب حوضه
  • طرح­‌های عملیاتی انتقال آب رودخانه‌ها به پیکره آبی دریاچه
  • اجرای طرح‌های انتقال آب از رودخانه زاب به حوضه آبریز دریاچه ارومیه (از طریق دو سد کانی سیب و سیلوه)
  • برنامه ریزی انتقال پساب تصفیه خانه های حوضه آبریز به دریاچه
  • احداث سد چراغ ویس در بالا دست سد شهید کاظمی بوکان با هدف تأمین آب شرب سقز و کمک به افزایش رها سازی آب از سد بوکان
  • اجرای طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی به منظور ساماندهی چاههای حوضه آبریز دریاچه ارومیه

در این ارتباط و در راستای اهداف تعریف شده وزارت نیرو در برنامه‌های سی و چهارمین هفته از پویش هرهفته_الف_ب_ایران، پروژه‌های استان آذربایجان غربی در روز پنجشنبه ۱۰ دی‌ماه ۹۹ و با حضور رئیس جمهور و وزیر نیرو افتتاح شدند.

*پروژه  سد کانی سیب
سد کانی سیب در نزدیکی شهر پیرانشهر، یک سد خاکی و دارای ارتفاع ۵۸ متر و حجم تنظیم آب حدود ۶۰۰ میلیون متر مکعب و حجم مخزن ۲۲۱ میلیون مترمکعب می باشد که بخشی از آب آن از طریق  بند انحرافی بادین آباد و کانال انتقال بطول ۴.۶ کیلومتر تامین می‌گردد. این سد ضمن جمع‌آوری جریانات مازاد رودخانه‌های محدوده و انحراف آب مازاد رودخانه بادین آباد در خارج از فصل زراعی توسط یک رشته تونل بطول ۳۶ کیلومتر و سپس ۱۱ کیلومتر کانال به حوضه آبریز گدارچای و در ادامه به دریاچه ارومیه انتقال خواهد یافت. از مهمترین اهداف این سد می‌توان به مهار آب رودخانه زاب (کلاس) از طریق سد کانی سیب و انتقال آب مازاد رودخانه حوضه کلاس به حوضه آبریز رودخانه گدار چای و تامین بخشی از نیازهای زیست محیطی دریاچه ارومیه به عنوان یکی از مهم ترین پروژه های احیای دریاچه ارومیه اشاره کرد.
*توسعه بهره برداری از رودخانه ارس در محدوده آذربایجان غربی (افتتاح ۸۴۰۰ هکتار شبکه ابیاری و زهکشی پایاب کرم آباد یا ارس غربی)
طرح توسعه بهره برداری از ارس در محدوده آذربایجان غربی  شامل تأسیسات آبگیری، خط انتقال به طول ۲۱ کیلومتر با قطر ۲۰۰۰ میلیمتر، ۳ سد مخزنی، حدود ۲۳۰۰۰ هکتار شبکه آبیاری است که ۲ سد مخزنی و حدود ۴۳۰۰ هکتار شبکه آبیاری پایاب در گذشته افتتاح گردیده و خط انتقال و ۸۴۰۰ هکتار دیگر با ارزش سرمایه گذاری حدود ۷۱۵ میلیارد تومان افتتاح خواهد شد.


از مهترین اهداف این طرح می‌توان به  ایجاد امکان برداشت، ذخیره و تنظیم آب از طریق احداث ایستگاه پمپاژ کرم آباد و سدهای قیقاج، ارس۲ و کرم آباد و توسعه اراضی پایین دست به وسعت بیش از ۲۳ هزار هکتار (شبکه های آبیاری و زهکشی ارس۲، قیقاج، کرم آباد) با اجرای شبکه های آبیاری مدرن، ایجاد اشتغال، درآمدزایی و بهبود وضعیت اقتصادی در منطقه طرح، امکان ایجاد فضای گردشگری در محدوده طرح و رونق اکوتوریسم با وجود شرایط ویژه منطقه آزاد تجاری ماکو و  تامین آب بخش صنعت در محدوده طرح اشاره کرد.

  • خبرنگار:امیر رضا آزاده
  • منتشر کننده:حمید ثریانی/ سردبیر