کاربر گرامی! شما به دلیل داشتن دسترسی مورد نیاز می توانید این خبر را ویرایش نمایید.

ویرایش
آب
1399/11/30 10:27
یادداشت؛

انطباق و سازگاری با طبیعت؛ فن تمدن ساز فراموش شده ایرانیان

محمد بهنام رسولی، کارشناس آب

از گذشته های دور، هر بخشی از خاک عزیز کشورمان، شهره به محصول یا کالایی ویژه و منحصر به خود بوده است، زعفران قاین، پسته رفسنجان، قالی کرمان، برنج لاهیجان و ... همه به بخشی از هویت سرزمین خود تبدیل شده‌اند.
این هویت، ناشی از خرد نیاکان ما در بهترین استفاده از منابع در دسترس و سازگاری با اقلیم بوده است. بعبارت دیگر، یافتن بهترین محصول با حداکثر کارایی (کیفیت و کمیت) متناسب با منابع طبیعی در دسترس (آب و خاک) دانشی بوده است که بخوبی گذشتگان ما از آن بهره مند بودند و اینگونه تمدن‌هایی پایدار را در طول هزاران سال پدید آوردند.
دانش فنی جدید، این دانش و خرد را در قالب "آمایش سرزمین" دنبال کرده است؛ این هنر، تعاریف دیگری هم بسته به مناسبات و سلایق می گیرد که جدیدترین آن "سازگاری با کم آبی" است. پارادایمی بر خلاف حرکت چرخ‌های توسعه در چند دهه گذشته که مبنا را بجای تطبیق و سازگاری با طبیعت، مقابله و تسلط بر آن دیده بودند.
استقرار صنایع پرآب بری نظیر فولاد در مناطق کم آبی نظیر مبارکه اصفهان،بردن محصولاتی پرآب طلب نظیر ذرت و برنج به اقلیم هایی که از بی آبی و کم آبی رنج مفرط می برند باز هم نظیر اصفهان،پخش شدن باغ های پسته از کرمان به ورامین و خراسان و ...، کشت زعفران در تقریبا کل پهنه ی شرقی کشور و ... همه نشان دهنده بی توجهی به اصل سازگاری با طبیعت و کم آبی غالب بر پهنه گسترده ایران است.
عامل اصلی انحراف و جاه طلبی رخ داده، غره شدن به ورود و دستیابی به تکنولوژی و فوت و فنیست که نظام و قاعده طبیعت را به چالش کشیده است، فناوری حفر چاه های نیمه عمیق و عمیق، موتور تلمبه ها که آب را از عمق آبخوان به سطح زمین و یا از بستر رودخانه به کمرکش کوهستان می برند، بستن راه رودخانه ها و انحراف آب با سازه های سنگین عظیم (سد) که شریان زندگانی و راه نفس پایین دست و تالاب ها را بسته است و سودای انتقال آب که میان اقوام ایرانی زمینه چالش و درگیری را ایجاد کرده است همه نشان از سرکشی بشر امروزی در مقابل طبیعت دارند.
این سرکشی از دست درازی به هیچ منبع جدیدی به هیچ قیمتی فروگذار نبوده تا جایی که هم اکنون نیز، سودای انتقال آب دریای عمان تا شمال شرق کشور و شهر مشهد، طرفداران و مدافعان سرسخت خاص خود را دارد که حاضرند به هزار و یک دلیل تمام معایب طرح را پوشانده و بر ضرورت و فوریت اجرای آن ساعت ها سخن برانند.
کم لطفی است اگر قناعت گذشتگان را، صرفا" ناشی از عدم توان و قدرت استحصال بیشتر و  بیشتر منابع بدانیم. فرهنگ ایران و ایرانی، بر قناعت و نوع دوستی و احترام به طبیعت بنیان گذاشته شده است، ارزش‌هایی که از آن ها دور شده‌ایم و راه درازی برای بازگشت به آن‌ها در پیش است، پیش از آن که دیر شود و دیگر راهی برای بازگشت وجود نداشته باشد. آن هنگام دیگر، سرزمینی نخواهد ماند که آمایشش کنیم و یا طبیعتی که با آن سازگار شویم. شاید آن هنگام انقراض بشر به دست خودش، روشن‌ترین تصویری باشد که عاقبت حرص و طمع همه چیز را داشتن و خواستن را بیانگر باشد.
  • خبرنگار:امیررضا آزاده
  • منتشر کننده:حمید ثریانی/ سردبیر