کاربر گرامی! شما به دلیل داشتن دسترسی مورد نیاز می توانید این خبر را ویرایش نمایید.

ویرایش
انرژی های نو
1399/09/01 10:56
یادداشت؛

دستاوردهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر

مهدی رفیعی،کارشناس دفتر ارزیابی اقتصادی، فنی و زیست‌محیطی شرکت ساتبا

بخش انرژی علاوه بر فرآیند استخراج، انتقال، توزیع و ارائه خدمات مرتبط، اثر دومی (موجی) بر دیگر بخش‌های اقتصاد دارد، چرا که تقریبا هر نوع فعالیت تولیدی و خدماتی نیازمند انرژی است. در خصوص انرژی‌های تجدیدپذیر نیز مطالعات نشان داده با دو برابر شدن سهم آن‌ها در سبد انرژی جهانی تا سال 2030، تولید ناخالص داخلی دنیا بین 0.6 تا 1.1 درصد (706 میلیارد تا 1.3 تریلیون دلار) نسبت به حالت عادی افزایش خواهد یافت. اگر بخواهیم از منظر هزینه تولید برق نیز تحليلی داشته باشیم، شاخص LCOE (Levelized Cost of Electricit) یا هزینه ترازشده‌ی انرژی نشان می‌دهد در صورت محاسبه هزینه سوخت، هزینه‌های اجتماعی و سایر هزینه‌ها، همچنین واقعی شدن قیمت سوخت نیروگاه‌های فسیلی، هزینه تمام شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر بادی، زمین‌گرمایی، زیست‌توده و حرارتی خورشیدی کمتر از نیروگاه‎های فسیلی خواهد بود و حتی نیروگاه‌های فتوولتاییک به این لحاظ با نیروگاه‌های گازی برابری خواهند کرد.
از منظر دیگر، توسعه نیروگاه‌های پراکنده‌ی تجدیدپذیر، علاوه بر ارتقای سطح امنیت انرژی و پدافند غیرعامل، هزینه‌های مربوط به برق‌رسانی و تلفات شبکه را نیز کاهش می‌دهد. 
آمارهای فعلی نشان می‌دهد تولید برق کشور از منابع تجدیدپذیر (836 مگاوات نصب شده و 228 مگاوات در حال نصب) علاوه بر جذب 150 هزار میلیارد ریال سرمایه‌ی بخش غیردولتی و فعال شدن بیش از 160 شرکت خصوصی در این زمینه، تاکنون منجر به صرفه‌جویی در مصرف سوخت‌های فسیلی معادل 1 میلیارد و 517 میلیون مترمکعب گاز طبیعی شده است.
از دستاوردهای مهم اجتماعی گسترش تجدیدپذیرها، می‌توان به ایجاد اشتغال بیشتر نسبت به منابع سنتی انرژی اشاره نمود. بر همین اساس طی سال‌های اخیر، اشتغال‌زایی یکی از اصلی‌ترین مزایای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر بوده است. مشاغل ایجاد شده به سه دسته شغل‌های مستقیم، غیرمستقیم و وابسته، تقسیم می‌شوند. البته برای لحاظ کردن دائم یا موقت بودن شغل (job) بخصوص در مرحله‌ی ساخت نیروگاه‌ها، باید به تعریف دیگری برای اشتغال (employment) برحسب مدت زمان (نفر-سال ، نفر-ماه یا نفر-روز) توجه داشت که در مراجع معتبر نیز اشتغال‌زایی بخصوص در حوزه‌ی ساخت و توسعه، با این معیار ارزیابی شده است. بر اساس مطالعات بین‌المللی و داخلی انجام شده در خصوص اشتغال و بررسی ظرفیت منصوبه و در حال نصب نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور تا پایان تابستان 1399 (836 مگاوات نصب شده و 228 مگاوات در حال نصب)، می‌توان انتظار داشت در حال حاضر بیش از 31000 نفر (مستقیم، غیرمستقیم و وابسته) در این حوزه مشغول فعالیت باشند که حدود یک‌سوم این آمار مربوط به نیروگاه‌های در حال بهره‌برداری است و به عنوان مشاغل پایدار تلقی می‌شود. نتایج  برآورد ایجاد اشتغال در این حوزه نیز عددی نزدیک به 65000 نفر-سال را نشان می‌دهد که بیش از 54000 نفر-سال آن مربوط به نیروگاه‌های بهره‌برداری شده است. البته بدیهی است با افزایش سهم ساخت داخل این نیروگاه‌ها، آمار اشتغال و مشاغل ایجاد شده در این حوزه افزایش قابل ملاحظه‌ای خواهد داشت.
البته مزیت مهم دیگر نیروگاه‌های تجدیدپذیر این است که بخش قابل توجهی از آن‌ها در مناطق کمتر توسعه‌یافته و روستایی احداث شده و به صورت پراکنده هستند و کمک شایانی به توسعه مناطق محروم و ایجاد درآمد پایدار برای ساکنین آن‌ها (با توجه به کمبود منابع آب) و بهره‌مندی دولت از مزایای اجتماعی و اقتصادی آن دارند.
دیگر دستاورد اجتماعی توسعه تجدیدپذیرها کاهش هزینه‌های اجتماعی مربوط به عدم انتشار آلاینده‌های ناشی از توليد برق (1500ریال به ازای تولید هرکیلووات‌ساعت برق- سال 1395) است. لذا صرفه‌جویی در هزینه‌های اجتماعی ناشی از بکارگیری 836 مگاوات ظرفیت نیروگاهی تجدیدپذیر و تولید تجمعی 5341 گیگاوات‌ساعت انرژی برق از منابع پاک، بیش از 8000 میلیارد ریال برآورد می‌شود. 
بر اساس مطالعات انجام شده توسط تغییرات اقلیم سازمان ملل متحد (UNFCCC)، در صورت افزایش 2 تا 4 درجه‌ای دمای کره زمین تا سال 2060، سطح آب اقیانوس‌ها تا 30 متر بالا خواهد آمد. ادامه این روند گرمایش، منجر به کاهش میزان بارش در مناطق نزدیک استوا (مانند جنوب ایران) خواهد شد. از آنجا که کشاورزی ما در برابر تغییر آب و هوایی بسیار آسیب‌پذیر است و در حال حاضر نیز در شرایط خشكسالي هستیم، لذا با بحران جدی‌تر آب مواجه خواهیم بود. يكي از بزرگترين مصرف‌كنندگان آب، نيروگاه‌هاي برق هستند، لذا افزایش سهم تجدیدپذیرها بخصوص بادی و خورشیدی یکی از راهکارهای کاهش مصرف آب و کمک به امنیت آینده‌ی ماست.
اما مهم‌ترین مزیت انرژی‎های تجدیدپذیر، تأثیر آن‌ها بر سلامت و بهبود کیفیت زندگی است. طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، 12% از کل نرخ مرگ و میر، مرتبط با بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا است. بجز آن، مرگ تدریجی فضاهای سبز و جنگل‌ها یا آسیب به آثار تاریخی، اشیاء و نمای ساختمان ها در اثر مواجهه با آلاینده‌هایی مانند NOx و ازن (O3) و ذرات معلق و ... را نیز باید به اثرات آلودگی هوا اضافه کرد. در ایران بیشترین میزان انتشار CO2 (حدود یک سوم) مربوط به تولید برق از منابع فسیلی است. لذا اگر بخواهیم تخمینی از سهم منابع تجدیدپذیر کشور (836 مگاوات نصب شده و 228 مگاوات در حال نصب) را در حوزه‌ی عدم انتشار آلاینده‌ها بررسی کنیم، به نتایج ذیل می‌رسیم:
جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه‌ای (CO2): 3 میلیون و 609 هزار تن
جلوگیری از انتشار آلاینده‌های NOx، SOx، SPM و ... : 22 هزار و 600 تن
صرفه‌جویی در مصرف آب: یک میلیون و 175 هزار مترمکعب 
  • خبرنگار:امیر رضا آزاده
  • منتشر کننده:حمید ثریانی/ دبیر خبر