بخش آب
1397/01/02 10:42:00
یادداشت//
خشکسالی ایران و راه‌های گذر از بحران آب
مجتبی شوریان/ عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
دوم فروردین مصادف با روز جهانی آب است. شعار روز جهانی آب در سال 2018 "آب برای همه" تعریف شده است. اهمیت استفاده بهینه از منابع آب در دسترس، ضرورت تأمین آب سالم برای همه افراد و حفظ پایداری اکوسیستم‌های محیط زیست در سال‌های اخیر بیش از پیش در دنیا مورد توجه قرار گرفته است.
سال پیش رو قطعاً سال بسیار پرچالش و سختی برای مدیران، تصمیم‌گیران و به تبع آن مصرف کنندگان آب در ایران خواهد بود. کاهش چشمگیر نزولات آسمانی در سال آبی جاری مخصوصاً در مناطق مرکزی و جنوبی ایران دلیل اصلی چالش پیش روی مدیریت منابع آب ایران است.
با کاهش منابع آب سطحی، جهت تأمین آب برای مصارف مختلف خصوصاً بخش کشاورزی فشار مضاعفی به منابع آب زیرزمینی وارد خواهد کرد و عمق کف کنی چاه‌ها بیش از پیش افزایش خواهد یافت و این عارضه اجرای طرح تعادل بخشی آبخوان‌ها را با موانع جدی مواجه خواهد ساخت.
احتمال درگیری‌های محلی و قومی و قبیله‌ای در مناطق خشک بر سر منابع آب اندک در دسترس دور از انتظار نخواهد بود و طرح‌های انتقال بین حوضه‌ای را با مسائل اجتماعی و سیاسی عدیده‌ای مواجه خواهد کرد. همچنین دست اندازی به منابع آب استاتیک کشور که جایگزینی آن‌ها نیازمند زمان چندین دهه‌ای است، افزون خواهد شد.
این چشم انداز نه چندان روشن، لزوم تدبیر و برنامه‌ریزی و اتخاذ سیاست‌های مناسب و قاطعانه جهت گذر از این دوره پر تنش که به احتمال زیاد به سال آبی 98-97 نیز کشیده خواهد شد را نمایان می‌سازد. در وهله اول، مدیریت آب کشور بایستی در خصوص میزان مصارف آب در بخش کشاورزی تصمیم‌گیری اساسی و برنامه‌ریزی جامع کند.
قطعاً ادامه وضعیت حال حاضر مصرف آب در بخش کشاورزی با بهره‌وری پایین از هیچ منظری حتی امنیت غذایی به صلاح کشور نیست. استفاده از تجربیات کشورهایی که دارای شرایط مشابه کشور ما بوده‌اند در این زمینه راهگشا خواهد بود. رو آوری به الگوی کشت کم آب بر و توسعه کشت‌های گلخانه‌ای براساس آمایش سرزمین و استفاده از راهکارهای کاهش تبخیر و تعرق واقعی محصولات در کنار لحاظ سیاست‌های تجارت آب مجازی مناسب یکی از راه‌حل‌های مؤثر در این زمینه هستند.
توسعه سطوح زیر کشت به هیچ عنوان توجیهی نداشته و با اصلاح الگوی کشت در مناطق مختلف بایستی رو به کاهش آن نیز آورد. در کنار این قضیه دولت بایستی خسارت عدم کاشت و کاهش منابع درآمدی کشاورزان را متقبل شده و برای جبران آن حداقل در یک دوره کوتاه پیش رو اقدام کند. در عوض، برنامه‌ریزی جهت درآمد و معیشت جایگزین پایدار برای کشاورزان متضرر نظیر توسعه صنعت گردشگری روستایی و طبیعت گردی بایستی به عنوان یک راهکار جدی مد نظر برنامه‌ریزان کشور قرار گیرد.
بی شک، چشم اندازها و اکوسیستم‌های طبیعی کم نظیری که در نقاط مختلف کشور واقع شده پتانسیل بسیار بالایی جهت جذب گردشگران داخلی و خارجی داشته که توسعه زیرساخت‌های مناسب برای جایگزینی شغل بخشی از کشاورزان جهت ورود به این عرصه می‌تواند کمک مؤثری به حفظ منابع آب کشور نماید.

  • خبرنگار: رسول صادقی
  • سردبیر: امیر جعفری آزاد