بخش آب و فاضلاب
1396/03/06 00:29:00
كدام «بحران آب»؟
سميه قصمي - مدير دفتر روابط عمومي و آموزش همگاني آب و فاضلاب هرمزگان

وقتي به مقوله آب مي پردازيم شايد بهتر باشد كمتر از كلمه «بحران» استفاده كنيم گرچه در شرايطي كه با خشكسالي؛ بي سروصداترين بلاياي طبيعي مواجه ايم، استفاده از اين كلمه ضروري به نظر مي رسد اما نبايستي از اين مسئله غافل شد كه بيان مكرر و كاربرد نابجاي كلمه بحران در مقوله آب مي تواند تاثيري معكوس داشته باشد. چرا كه اين مسئله از حساسيت افكار عمومي نسبت به مسئله كم آبي مي كاهد كه اين خود چالشي به مراتب جدي تر از خشكسالي به عنوان يك دوره اختلال موقت خواهد بود .
در حقيقت تكرار كلمه «بحران» و عدم وقوع آنچه را كه مسئولان در نتيجه بحران آب پيش بيني كرده اند، سبب حساسيت زدايي افكار عمومي نسبت به مشكل كم آبي شده و اين را در ذهن متبادر مي سازد كه مسئولان آب از كدام «بحران» سخن مي گويند. اين درحاليست كه مسئله كمبود آب جدي تر از گذشته از سوي مسئولان مطرح شده و بارها و بارها نسبت به پيامد هاي ناشي از آن هشدار داده اند.
شايد يكي ديگر از دلايل اين بي توجهي و جدي نگرفتن مسئله كم آبي،  عدم تعهد و مسئوليت افكار عمومي نسبت به مصرف بهينه آب باشد، اينكه هر شهروندي نقش خود را در حفظ منابع آبي ناديده انگارد و تصور كند صرف پرداخت آب بهاء مسئوليتي متوجه او نبوده و تنها مسئولان بايستي دغدغه مند تامين منابع آبي باشند،‌ سبب مي شود تا اهميت توجه به مصرف بهينه آب رنگ ببازد. گرچه در اين ميان تضاد در تصميمات و سخنان مسئولان آب خود گاهي عامل ديگري بر كاهش سطح حساسيت عمومي نسبت به اين مسئله است چرا كه كماكان به وحدت رويه اي مبني بر اينكه براي جلب افكار عمومي بايستي مردم را از شرايط بحراني مطلع كرد و يا براي جلوگيري از ايجاد تنش از بيان آن خودداري كرد، نرسيده اند.
از طرفي تبِ فقر فرهنگي و مصرف نادرست آب نيز علل ديگري است كه از حساسيت اين مسئله مي كاهد. فرهنگ نادرستي كه خود از جاي ديگري آب مي خورد؛ امروز قيمت هر کالايي براي عرضه در بازار تابع تقاضاي موجود است، بالطبع آب نيز به‌عنوان کالايي بسيار کمياب و غيرقابل توليد از محدوديت خاصي براي عرضه برخوردار است و نمي‌توان با قيمت بسيار پايين آن را به‌صورت مناسب و با کيفيت در اختيار متقاضي قرار داد . درنتيجه تا زماني كه بهاي واقعي آب پرداخت نشود استفاده از آب باکيفيت براي مصارف غيرضروي و غيرقابل بازده كاهش حساسيت لازم در اين زمينه چندان دور از انتظار نخواهد بود.
 البته نمي توان سهم فرسودگي شديد شبكه هاي توزيع و انتقال آب را در هدررفت آب ناديده گرفت گرچه براساس گزارشات ميزان هدررفت آب در هرمزگان به 19 درصد كاهش يافته است اما با واقعي نشدن آب بهاء و تخصيص يارانه براي پر كردن فاصله قيمت تمام شده آب و آب بها دريافتي امكان اصلاح و بازسازي شبكه هاي فرسوده را از بين مي برد . درنتيجه علاوه بر افزايش هدررفت آب در اين شبكه ها ،شاهد بهره مندي طبقه فرادست از آب باكيفيت و ارزان خواهيم بود البته اين آب در اختيار طبقه فرودست نيز قرار مي گيرد با اين تفاوت كه ميزان مصرف در اين دو طبقه برابر و عادلانه نبوده به طوري كه در مواقع كم آبي و لزوم جيره بندي بيشترين فشار را قشر متوسط و ضعيف متحمل مي شوند و در واقع جامعه به نوعي هزينه سياست هاي نادرست را پرداخت مي كند.
 
نكته مهم ديگر ؛ شكاف ايجاد شده بين مديريت منابع آب و مسايل جامعه شناختي است كه سبب شده تا نتوانيم بر سر ريشه هاي مشكل كمبود آب به تفاهم برسيم و كاهش معناداري را در ميزان مصرف آب داشته باشيم.  چرا كه موضوع مديريت منابع آبي موضوعي چند بعدي و پيچيده است و شامل؛ تاسيسات فني، مردم، نهادها، روابط گوناگون اجتماعي، محيط طبيعي و آب است . درحاليكه در بخش مديريت منابع آبي بيشتر بعد فني آن مورد توجه بوده و نسبت به ابعاد اجتماعي، فرهنگي و سياسي توجه چنداني صورت نگرفته است. كما اينكه اگر سامانه هاي آبي را بشناسيم نمي توانيم آن ها را از سامانه هاي اجتماعي ، فرهنگي و ... جدا نماييم.


 

  • خبرنگار: زهرا بیگلری
  • سردبیر: امیر جعفری آزاد