بخش آب و فاضلاب
1394/10/19 10:16:00
تمرکززدایی و خودگردانی مالی آبفای گلستان و نقش آن در اقتصادی شدن فعالیت‌ها
مهندس محمدهادی رحمتی/ مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان گلستان

مقدمه:

صنعت آب و فاضلاب در راستای استراتژی خود علاوه بر تأمین آب بهداشتی و توسعه خدمات دفع فاضلاب باید به عنوان یک بنگاه اقتصادی عمل نمایند. برای آن‌ها اقتصادی کردن فعالیت‌ها از اولویت بسیار بالایی برخوردار بوده و با درنظر گرفتن اهدافی نظیر افزایش درآمدها، کاهش هزینه‌ها و کاهش زیان استفاده مؤثر از ظرفیت‌های موجود و کوچک سازی سازمان و بهینه سازی ابعاد سازمان و ایجاد سازمان اندیشه بنیاد؛ حساسیت‌های خاصی وجود دارد.

بعد از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها از یک سوی واقعی نشدن تعرفه‌های ارائه خدمات آب و فاضلاب و از سوی دیگر مساله کاهش درآمدها و به تبع آن افزایش میزان دیون و کافی نبودن درآمدها تکافوی هزینه‌های اولیه شرکت را نمی‌کرد. لذا با توجه به وضعیت موجود و برای خروج از این شرایط سخت لازم بود که تغییرات اساسی در مدیریت منابع ومصارف اعمال و با اتخاذ تصمیمات صحیح توسط مدیران ارشد صورت پذیرد.

لذا با تدوین راهبردهای اصلی حول شناسایی و کسب درآمدهای پنهان و اولویت بندی فعالیت‌های هزینه ای در قالب سیستم استقلال و تمرکززدایی مالی مناطق به معنای واقعی آن باعث شد تا روحی تازه در کالبد شرکت دمیده شود و قدم‌های شتابان برای توسعه شرکت فراهم شود که رویکرد استقلال مالی درحل مسائل مبتلا به تأثیر زیادی داشت که روش اجرا این تجربه در ادامه ارائه می‌شود:

 

ضرورت اجرای طرح:

در راستای بهره وری و چابک سازی و با توجه به مشکلات زیر تمرکز زدایی و استقلال مالی مناطق در دستور کار شرکت قرار گرفت:

·        واقعی نبودن تعرفه‌ها و تأثیر آن بردرآمدها در مقایسه با هزینه‌ها و رشد چشمگیرزیان انباشته

·         ثابت بودن تعرفه‌ها در طی سالهای گذشته

·         فقدان دیدگاه بنگاه داری اقتصادی در مدیریت هزینه‌ها و درآمدها

·         پایین بود احساس مسئولیت و پاسخگوی مدیران شهرهای تحت پوشش شرکت

·        شفاف نبودن تخصیص منابع به شهرها

·        مشارکت پایین مدیران در تحقق راهبردهای شرکت

·        افزایش دیون شرکت وعدم توانایی پرداخت جاری و معوقه

 

مراحل اجرای طرح:

در راستای پیاده سازی اقتصاد مقاومتی و به منظور گذر از بحران‌های مالی شرکت و در راستای حل مشکلات شناسایی شده ما را برآن داشت تا با ارتقا رویکرد مدیریت صحیح در مناطق تحت پوشش جهت رفع موانع موجود گام بر داشته لذا با این اعتقاد که مدیریت درست و برنامه ریزی شده میزان هزینه‌ها و افزایش درآمد در راستای کسب استقلال مالی محسوب می‌شود گام‌های اساسی را گزینش نمودیم.

لذا با مطرح کردن مشکل در شورای معاونین، استراتژی تمرکززدایی مالی با همکاری مجدانه کلیه معاونت‌ها و مسئولیت معاونت مالی و پشتیبانی در دستور کار قرارگرفت.

·        انجام مطالعات و بررسی سوابق تمرکز زدایی مالی در سازمان و شرکت‌های مشابه

·        تدوین آیین نامه استقلال و خودگردانی مناطق و تمرکز زدایی مالی و تصویب آن در هیئت مدیره

·        تدوین روش اجرایی نحوه تخصیص وجوه در مناطق با درنظر گرفتن بودجه مصوب در شورای معاونین

·        ابلاغ دستورالعمل‌ها و مبادله تفاهم نامه با مناطق تحت پوشش

·        شناسایی مشکلات و ارائه راه حل‌های مناسب جهت تحقق اهداف خودگردانی مالی

·        تفکیک هزینه‌ها به صورت جاری و سرمایه ای بر مناطق خود گردان و شهر به شهر

·        تفکیک درآمدها به صورت جاری و سرمایه ای بر اساس مناطق خود گردان و شهر به شهر

·        تعیین جدول تخصیص درامد با در نظر گرفتن درآمدها و هزینه‌ها بر اساس بودجه مصوب

·        ابلاغ وظایف و مسئولیت‌ها به صورت تفویض اختیار مجزا

·        برگزاری جلسات متعدد با حضور مدیران شهرها وحسابداران و معاونین و استفاده از نقطه نظرات اصلاحی جهت بهبود روش انجام کار

 

نتایج طرح:

با استفاده از نظر مدیران و کارشناسان خبره مالی و تجزیه و تحلیل مسائل وبا کمک تسهیلگر سیستم وضعیت قبل و بعد از اجرا مقایسه و برجسته‌ترین فعالیت‌های انجام گرفته شده در سه بخش مورد توجه قرارگرفت.

الف: افزایش درآمد و شناسایی درآمدهای پنهان

ب: مدیریت هزینه و برقراری انضباط مالی

ج: بهبود بهره وری در کلیه بخش‌ها

 

اثرات تمرکززدایی از دیدگاه مدیران شهرها:

·         مدیریت انرژی مطالعه نحوه زون بندی و اتصال خطوط انتقال و مدیریت خاموشی چاه‌ها

·        اصلاح بانک خازن تصفیه خانه‌های فاضلاب جهت کاهش هزینه راکتیو قبوض برق

·         شناسایی در آمدهای پنهان منطقه

·         اولویت بندی هزینه‌های منطقه

·         شناسایی نقاط ضعف و قوت و توانمندی‌های منطقه

·         توجه بیشتر به مقوله بهره وری به منظوربهبودفرآیندها

·         حذف نقاط ضعف و افزایش بهره وری در مسیرهای رو به پیشرفت

·        اجرایی نمودن راهکارهای مناسب جهت کاهش ومنطقی کردن هزینه‌ها

·        استفاده مفید وبکارگیری نیروهای فنی واتفاقات جهت کسب در آمد وکمک به واحد مشترکین

·         پیگیری مجدانه جهت وصول مطالبات اعم از جاری و سرمایه ای جهت افزایش درآمد، ممیزی مجدد املاک جهت وصول حقوق انشعاب بابت تفاوت بناها یا انشعابات غیر مجاز انعقاد قراردادی مجزا در قالب قراردادهای حجمی تحت عنوان مأمور وصول مطالبات

·         پیگیری قرائت‌های منطقه و نظارت دقیق بر قرائت و توزیع و وصول مطالبات

·        ممیزی قراردادهای بهره برداری و تجمع آن‌ها در شهرهای همجوار به منظورکاهش هزینه

·       شناسایی انشعابات غیرمجاز و پیگیری وصول درآمدهای آن

·        ایجاد زمینه‌های تلاش بیشترکارکنان جهت کسب درآمد وتوجه به آموزش افراد موثردربخش درآمد

·       توجیه همکاران درجهت کاهش هزینه‌ها وصرفه جویی واحدها

 

نقاط قوت طرح از دیدگاه مدیران اجرایی:

·         تنظیم مخارج براساس درآمدها

·         تلاش جهت وصول مطالبات وکسب درآمد بیشتر

·         تعدیل هزینه‌ها توسط مسئولین واحدها

·         دقیق شدن برنامه ریزی سالانه (بودجه) توسط منطقه

·         ایجاد انگیزه در پرسنل بابت افزایش درآمدهای پنهان

·         پیگیری و اولویت بندی در هزینه جاری منطقه

·         ایجاد حس رقابت سازنده در بین مناطق

·        افزایش در آمد با تکیه بر نقاط درآمدی امور نظیر قرائت و توزیع صحیح قبوض، مابه تفاوت‌ها، تغییرکاربری ها، تعویض کنتور خراب‌ها، اصلاح میانگین مصرف کنتورهای خراب

·         افزایش همکاری درون سازمانی نیروها جهت افزایش درآمدها و کاهش هزینه‌ها و مدیریت مصرف مواد

·         مشارکت و افزایش احساس وابستگی به سازمان توسط پرسنل به منظور جستجوی منابع مالی جدید

·        افزایش مشارکت تیم راهبردی منطقه در تدوین بودجه عملیاتی سال

·         تعیین معیارهای صحیح برگشت درآمد

·         تعدیل بدهی‌ها قبل از اجرای طرح و بدهی‌های رسوب شده

·         تعدیل زمان برگشت سهم مناطق خودگردان

·         تلاش درجهت انعقاد قراردادهای منطقه از جمله قرائت، توزیع و وصول توسط مناطق

·        عدم تأمین مالی (کاهش درآمدها) در مناسبت‌ها و ماه‌های خاصی از سال بعلت افزایش هزینه‌های مردم و یا کاهش درآمدهای آن‌ها مثل اعیاد فطر و قربان

·        تدوین نظام اطلاعاتی شفاف جهت برگشت درآمد

·         زیان ده بودن بعضی از مناطق

 

بااجرای این تجربه باتوجه باینکه مناطق نگاه جدی به افزایش درآمد دارند احتمال این امر وجود دارد که اجرای این سیاست بارمالی بیشتری بردوش مردم داشته و باعث بروز نارضایتی مشترکین گرددلذا بایستی در این زمینه آموزش لازم به مناطق تحت پوشش ارائه گردد.

 با توجه به شبکه آب شهر فرسوده می‌باشد و نیاز به اصلاح شبکه دارد و لوازم چاههای منابع تأمین فرسوده می‌باشد مناطق با هزینه‌های فراوانی جهت اداره امورات خود مواجه هستند که با درآمدهای حاصله امکان پذیر نمی‌باشد.

 حدود 50 درصد درآمد منطقه توسط ستاد جهت بدهی‌های سنواتی هزینه می گرددکه بهتر است اولویت پرداخت‌ها را منطقه جهت افزایش انگیزه پیمانکاران خود پرداخت نماید.

 

توصیه به شرکت‌ها جهت اجرای موثرطرح:

·         تعیین تکلیف بدهی‌ها قبل از خودگردانی

·         واگذاری بخشی از قراردادهای پیمانکاران با مناطق جهت کارایی بیشتر

با اجرای این طرح مطمئناً باعث افزایش درآمدهای شرکت و کاهش مانده بدهی خود خواهد شد و باعث ایجاد رشد و بالندگی در سطح شرکت و مناطق تابعه خواهد شد و ستاد شرکت‌ها بیشتر به وظایف نظارتی خود خواهند پرداخت.

·         تعیین معیار ارزیابی براساس شرایط محیطی و وضعیت منابع تأمین و دیگرشهرهایی که دارای انشعاب بزرگ وصنعتی هستند قابل مقایسه نیست.

·         تشویق و ایجاد انگیزه برای مناطقی که در کاهش هزینه‌های خود اقدامات عملی داشته‌اند.

·        واقعی شدن قیمت آب بها یعنی قیمت تمام شده

در صورت اجرای دقیق برنامه برای پیشرفت منطق و اولویت هزینه‌ها و درآمدها تنها راه اقتصادی شدن مناطق در حال حاضر همین خودگردانی است.

·         آموزش مدیران و نیروهای تأثیر گذار براجرای طرح‌ها

·        افزایش اختیارات مدیران در خصوص چگونگی هزینه کرد درآمدهای اضافی

·        افزایش اختیارات مدیران در خصوص اضافه کاری و پاداش پرسنل

·         تبیین و تعیین جایگاه درست نیروها و احکام آن‌ها در جهت مسئولیت پذیری و تقویت نقاط تأثیر گذار آن‌ها

·         استقلال مالی مناطق نیازمند یک نظام اطلاعاتی مدیریتی کامپیوتری به هنگام است که کنترل و ممیزی مداومی را ایجاد کند، نیاز به اصلاح و تقویت امکانات قبلی احساس می‌شود.

·        جلسات کار گروهی تخصص در مناطق جهت بررسی درآمدها و هزینه‌های مناطق جهت تعیین میزان برگشت درآمد.

·        استفاده از نیروهای مازاد شرکت جهت انجام کارهای پیمانکاری (نگهداری تصفیه خانه‌های فاضلاب نگهبانی چاه‌ها و تاسیسات)

 

نتیجه گیری:

براساس اساسنامه عمده‌ترین راه کسب درآمد برای شرکت آب وفاضلاب در حال حاضر فروش آب به مردم می‌باشد و مرجع اصلی قیمت گذاری بر روی محصول آماده برای فروش به مردم دولت است که در واقع بخاطر در نظر گرفتن برخی مسائل ومصالح، قیمت فروش کمتر از قیمت تمام شده تولید تعیین می‌گردد که در نهایت موجب تحمیل زیان عملیاتی به شرکت آب وفاضلاب می‌گردد. طی سالهای متمادی این مساله مورد سؤال واعتراض شرکت‌های تابعه وزارت نیرو مانند شرکت آب وفاضلاب بوده است.

 از زمان اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها این مساله برای شرکت‌ها به نوعی بحران تبدیل شده و درآمدها تکافوی هزینه‌های اولیه شرکت را نمی‌کند. لذا با توجه به وضعیت موجود وبرای خروج از این شرایط سخت لازم است تغیرات اساسی در مدیریت بر منابع و مصارف شرکت اعمال و با اتخاذ تصمیمات صحیح توسط مدیران ارشد، رویکرد فعلی اصلاح شود که رویکرد استقلال مالی درحل مسائل مبتلابه تأثیر زیادی داشت به خصوص افزایش درآمدها که در نمودار و جدول شماره (1) نشان داده شده است وسایر اثرات مؤثر در نتایج طرح مطرح خواهد شد.

  • خبرنگار: قاسم خليلي نژاد
  • سردبیر: امیر جعفری آزاد