بخش آب
1393/08/02 01:36:00
قائم‌مقام وزیر نیرو:
تامین پایدار آب باید در اولویت باشد
ما باید تدابیر ویژه‌ای را برای مشترکانی که مصرف غیرمتعارف دارند و حقوق دیگران را پایمال می‌کنند، درنظر بگیریم. ما نیازمند داشتن ارتباطی بهتر از زمان کنونی با مردم هستیم. این ارتباط نباید مختص به زمان و شرایط خاص و ادبیات ما نیز نباید تهدیدآمیز باشد.
استان تهران با افزون‌بر ۱۲ میلیون نفر جمعیت، حدود 17.5 درصد جمعیت کل کشور را در خود جای داده است؛ این یعنی حدود یک‌هفتم جمعیت کشور. اساسی‌ترین نیازی که این حجم از جمعیت پس از اسکان برای زندگی خود نیاز دارند، تامین آب است و در زمان حاضر، سالانه بیش از یک میلیارد مترمکعب آب شرب برای پاسخ به این نیاز وارد شبکه‌های توزیع این استان می‌شود. درباره ضرورت‌ها و اهمیت آب‌رسانی در استان تهران و عملکرد صنعت آبفا در این بخش، با مهندس "ستار محمودی" قائم‌مقام وزیر نیرو به گفت‌و‌گو نشستیم.

• آب‌رسانی در استان تهران شرایط ویژه خود را دارد. از نظر شما اهمیت و ضرورت تامین پایدار آب در استان تهران چیست؟
وقتی صحبت از تامین پایدار آب می‌کنیم، بحث از استان تهران فراتر می‌رود. منابع آب در کشور محدود است، اما در بعضی استان‌ها محدودتر است. امسال به‌دلیل خشک‌سالی حدود 517 شهر در شرایط سربه‌سر تولید و وضعیت تنش آبی قرار داشتند. برای جلوگیری از ورود این شهرها به وضعیت بحران، شرایط تامین آب در این شهرها مورد بررسی قرار گرفت و برنامه‌ریزی لازم انجام شد. از این بین، 12 کلان‌شهر با جمعیت حدود 23 میلیون نفر نیز وجود داشتند که با سطوح متفاوت در شرایط ویژه کم‌آبی تشخیص داده شدند. با توجه به تاکید وزیر نیرو، در این شهرها پایش مداوم آب انجام گرفت و با توجه به وضعیت منابع موجود، میزان مصرف و اقدام‌های لازم برای مدیریت مصرف و کاهش هدررفت آب، برنامه‌ریزی انجام گرفت. خوشبختانه با اقدام موثر شرکت‌ها، تابستان امسال را بدون مشکل خاصی در تامین آب این کلان‌شهرها سپری کردیم. برای فصل پاییز نیز به رصد شرایط و کنترل وضعیت به‌ویژه در شهرهایی مانند کرمان و اصفهان نیاز وجود دارد که این امر در دست پیگیری است.
پتانسیل میانگین سرانه آب در کشور حدود 1400 تا 1500 مترمکعب به‌ازای هر نفر در سال است، اما این آمار در استان تهران کمتر از 500 مترمکعب به‌ازای هر نفر در سال است. در مقیاس دیگر، این رقم برای شهر تهران حدود 300 مترمکعب است؛ لذا تامین این مقدار آب برای چنین جغرافیایی با این حجم از تقاضا سخت و حاد است. در سال‌های کم‌بارش این مشکلات بیشتر است و طبق داده‌های موجود در 40 درصد سال‌های آماری ایران، خشک‌سالی بر کشور حکم‌فرما بوده است. در این سال‌ها، کلان‌شهر تهران به‌دلیل وجود جمعیت زیاد و تمرکز بیش از حد، به‌عنوان یک قطب بزرگ مصرف مطرح بوده و همیشه به‌لحاظ منابع آب در تنگنا بوده است؛ بنابراین برای پاسخ‌گویی به این نیازها، بایستی تامین پایدار آب در اولویت باشد.
وضعیت موجود، شرایط خاصی را برای مسئولان و برنامه‌ریزان ایجاد می‌کند که بایستی با استفاده از تجربه‌های موجود، راهکارهای بلندمدت و نگاه پایدار به مسایل آب داشته باشند.

• برنامه‌ریزی و مدیریت تامین آب در شرایط محدودیت منابع آب و بالا بودن تقاضا در چه محورهایی تمرکز داشته است؟
تامین منابع آب در جغرافیای تهران به‌دلیل تمرکز جمعیت، محدودیت منابع آب، کثرت صنایع مختلف و به‌عنوان پایتخت اقتصادی و سیاسی کشور، از حساسیت و ضرورت محکم‌تر و کارشناسانه‌تری برخوردار است. این امر در دو بعد تامین آب و مدیریت مصرف قابل پیگیری است. در بعد تامین، انتقال آب از تمامی منابع آب اطراف استان تهران در شعاع قابل‌قبول یا انجام شده یا در حال انجام است؛ بنابراین موضوع قابل طرح در این موضوع، اقدام در بخش مدیریت مصرف و تقاضا است. یکی از موارد مهم در این زمینه، تعریف دوباره و محدود کردن جمعیت استان تهران است. در استان البرز هم بایستی این امر انجام شود؛ چراکه بخشی از منابع آب این دو استان مشترک است. با این کار می‌توان بین منابع آب و جمعیت تناسب منطقی برقرار کرد.
نکته دوم اینکه شیوه‌های مصرف آب در کشور باید دگرگون شود. بخشی از این دگرگونی در حیطه عمل متولیان بخش آب همچون وزارت نیرو و شرکت‌های آب و فاضلاب است؛ برای نمونه، طرح تفکیک آب بهداشتی و آب شرب در همین راستا است و برای اجرایی شدن آن افزون‎‌بر تامین امکانات فنی، باید اقدام لازم برای فرهنگ‌سازی استفاده از آب‌های بسته‌بندی در بین مردم انجام شود.
مورد دیگر، سرمایه‌گذاری و استفاده از روش‌ها و تجهیزاتی است که مصرف‌کننده را به استفاده حداقلی از آب تشویق کند. هم‌اکنون حتی اگر مردم بخواهند مصرف خود را کاهش دهند، بسیاری از تجهیزات مورداستفاده اجازه این کار را به آنان نخواهد داد. در بخش ذخیره‌سازی، به‌سازی و گندزدایی آب هم برای جلوگیری از تغییر کیفی زیاد آب، به برنامه‌های جدی نیاز داریم؛ چراکه نباید اجازه دهیم کیفیت آب از یک حد متعارف پایین‌تر باشد.

• جایگاه مدیریت مصرف در این برنامه‌ریزی چیست؟
یکی از اصول تامین پایدار آب، امکان مدیریت مصرف توسط مصرف‌کننده در محل مصرف است. باید مدیریت مصرف از سطح خانواده‌ها، مراکز اداری و تجاری آغاز شود. برای این هدف، بایستی مجموعه‌ای از کارها همچون اطلاع‌رسانی به‌موقع، فرهنگ‌سازی و پاسخ‌گویی مسئولانه در بخش آب انجام شود. بخش فرهنگ‌سازی از آموزش در سطح مدارس تا آموزش عمومی مردم را دربر می‌گیرد که در اینجا وجود کارشناسان و مدیران آموزش‌دیده و برنامه‌ریزی منسجم و مستمر در این زمینه بسیار حایز اهمیت است. پایداری و نهادینه شدن یک فرهنگ به استمرار و تکرار در آن بستگی دارد. سرمایه‌گذاری در حوزه مدیریت مصرف و تقاضا تنها راه تامین آب در کلان‌شهرهای کشور است.

• پیک گرما و تابستان را پشت سر گذاشته‌ایم. ارزیابی شما از عملکرد امسال بخش آب استان تهران برای عبور از شرایط کم‌آبی و نقاط قوت این فعالیت‌ها چیست؟ برای تابستان سال آینده و همچنین سال‌های پیش رو که به احتمال بسیار زیاد باز هم درگیر این موضوع خواهیم بود، کدام بخش‌ها باید مورد تجدیدنظر قرار گیرد؟
بخش مهم عبور از شرایط کم‌آبی استان تهران در سال‌جاری مدیون منابع انسانی کارآزموده در سطح دستگاه‌های متولی و اجرایی است. در آبفای استان تهران افزون‌بر وجود کارشناسان باتجربه، فرهنگی نهادینه شده است که کارکنان خود را مقید و موظف به پاسخ‌گویی به مردم می‌دانند. اگر مدیریت‌ها این نظم را بارورتر کنند، نتایج بهتری از این امر خواهیم گرفت. نقطه قوت دیگر وجود آمار و داده‌های تاریخی و زمانی برای اقدام اجرایی در دسترس است. با وجود تجربه‌های ارزنده‌ای همچون شرایط بحران آب در دهه 80 و درگیری استان تهران با بیش از پنج ماه کمبود آب، شرکت آب و فاضلاب استان با ارتباط مناسب با مردم توانست کم‌آبی سال‌جاری را نیز با موفقیت پشت سر بگذارد. این تجربه‌ها به‌نوعی سرمایه برای سازمان به حساب می‌آید. وجود تجهیزات مناسب آب‌رسانی در سطح تهران همچون وجود لوله و تاسیسات مستحکم باوجود دارا بودن عمر زیاد نیز نشان از سرمایه‌گذاری مناسب در این شرکت طی سال‌های گذشته دارد و همین امر کمک موثری برای مدیریت شرایط سال‌جاری بود. به‌غیر از این موارد، قدرت برنامه‌ریزی مناسب و پیش‌بینی وضعیت برای کنترل شرایط از مزیت‌های دیگر این شرکت بوده است.
به‌لحاظ ضعف‌های موجود در سال‌جاری، بخشی در حیطه عمل شرکت است و بخشی خارج از کنترل خواهد بود. افزایش بی‌رویه جمعیت در استان تهران به‌ویژه در شهرهای اطراف تهران همه‌ساله برنامه‌های آبی استان تهران را دچار تغییر می‌کند اما خارج از کنترل است.
بخشی دیگر در حیطه عمل شرکت است؛ همچون وجود ضعف در شبکه آب‌رسانی تهران ازنظر مبادله آب. ضمن اینکه قابلیت انتقال آب از یک نقطه به نقطه دیگر در زمان حاضر بسیار مشکل است. در بسیاری مواقع پیش آمده که کمبود آب در شرق تهران وجود داشته است اما توان اینکه آب را از غرب به شرق برسانیم، میسر نبوده است.
مشکل دیگر، عدم اجرای رینگ دور شهر تهران است که باید با این طرح، توزیع مناسب آب در جغرافیای شهر تهران تضمین شود. رینگ تهران این قدرت را به‌وجود خواهد آورد که در هر جای تهران به تناسب نیاز شهر، انتقال آب انجام و توان تبادل و ذخیره‌سازی آب در تمام مناطق شهر مهیا شود. از طرفی، این طرح امکان زمان ماند مناسب و پرورده کردن آب را فراهم می‌کند و بخشی از کیفی‌سازی در داخل شبکه قابل انجام خواهد بود.

• نظر شما درباره رفتار مصرفی مردم در این دوره چیست؟
مشترکان تهران سال‌ها است که همکاری مناسبی با مجموعه دارند اما به هر حال رفتار مصرفی در بین مردم متفاوت است. ما باید تدابیر ویژه‌ای را برای مشترکانی که مصرف غیرمتعارف دارند و حقوق دیگران را پایمال می‌کنند، درنظر بگیریم. ما نیازمند داشتن ارتباطی بهتر از زمان کنونی با مردم هستیم. این ارتباط نباید مختص به زمان و شرایط خاص و ادبیات ما نیز نباید تهدیدآمیز باشد.
باید از روش اقناع با این مشترکان وارد شد. اطلاع‌رسانی‌های عمومی نیز باید در طول سال به‌صورت مستمر انجام شود و مردم را به این تصمیم برساند که باید برای رعایت حقوق همسایگان و شهروندان، مصارف غیرضروری خود را کاهش دهند. در بخش رسیدگی به حوادث نیز باید توجه بیشتری انجام شود. هماهنگی با ارگان‌های دیگر شهری همچون شهرداری در این مسیر می‌تواند راهگشا باشد.
می‌خواهم بر این نکته تاکید کنم که شهر یک پیکر زنده و فعال است و در داخل این جسم سخت متشکل از آهن و بتون و دیوار، انسان‌ها زندگی می‌کنند. بنابراین ما نیازمند به تلاش، به‌سازی، طرح و اجرای جدید هستیم تا با پایش وضع موجود و ترسیم نیازهای آینده بتوانیم بهترین خدمات را به مردم بدهیم.
  • خبرنگار: امير جعفري آزاد
  • سردبیر: fallah