بخش آب
1396/11/01 11:46:00
يادداشت// به بهانه گفتگوي ديشب وزير نيرو با برنامه «نگاه یک»؛
اجماع؛ قدم اول در چيرگي بر بحران آب کشور

عبدالصمد محمودي
در مورد واژه «بحران آب» بسيار گفته و شنيده مي شود. امري که البته خيلي پر بيراه نيست و نگاهي کلي به آمارهاي موجود از ميزان بارش و تبخير و تعرق گرفته تا آب موجود در پشت سدها و ورودي و خروجي آب به آن ها مي تواند تا حدي زيادي مويد اين مطلب باشد؛ به گونه اي که ما در روزهاي پاياني دي ماه سال جاري شاهديم که هنوز برخي از شهرهاي ايران شاهد بارندگي نبوده و يا متوسط بارش آن ها نسبت به سال گذشته بيش از 90 درصد کاهش داشته است. اين در حالي است که ميزان تبخير و تعرق نيز به چيزي بيش از 70 درصد از ميزان کل ريزش هاي جوي سالانه در کشور مي رسد که به گواه کارشناسان بخشي از آن به دليل افزايش دماي 2 درجه اي هوا در 50 سال گذشته بوده است. اما سوال اين است که قدم اول براي چيرگي بر اين بحران را بايد در کجا برداشت؟ آيا بر ما معلوم شده که چگونه مي توان بر اين مسأله فائق آمد؟ آيا مسأله در انتقال آب از خليج فارس و درياي خزر نهفته است و يا سدسازي بر روي رودخانه هاي مرزي؟ آيا صرفا با طرح احياء و تعادل بخشي مي توان اميد به بهبود شرايط و گذر از شرايط کنوني داشت و يا اينکه راه حل در کاهش تلفات شبکه هاي آب نهفته است؟! و ....
فراموش نکنيم شناخت قدم هاي اول، يا به عبارتي شناخت اولويت ها در سياست گذاري امر بسيار مهمي است، و گرنه کيست که نداند منابع آبي کشور با چه مشکلات متعددي روبروست؟ اما سوال اين است که براي حل اين بحران و مشکلات موجود پيشاروي آن، بايد به سراغ کدام اولويت يا اولويت ها رفت؟
به نظر مي رسد گفتگوي ديشب وزير نيرو با برنامه «نگاه يک» تا حدي بيانگر اين مسأله و پاسخ به اين پرسش، باشد. نگاهي کلي به سخنان وزير نيرو در برنامه ديشب به خوبي بيانگر اين مسأله است که لُب لباب و قدم اوليه براي حرکت به سمت مديريت به هم پيوسته آب، خاک، انرژي و پسماند، چيزي نيست جز ايجاد «اجماع» ميان همه دستگاه ها براي حل بحران آب در کشور. اجماعي که اگر حاصل شود، چه بسا بتواند قطار از ريل خارج شده توسعه در تاريخ يکصد و اندي ساله معاصر کشور را دوباره به ريل بازگرداند و با محوريت قرار دادن توسعه­ي آب محور مانع از از بين رفتن تمدن چند هزار ساله اين مرز و بوم شود. بنابراين به درستي به نظر مي رسد، براي مديريت درست و بهم پيوسته آب در دوره جديد، ابتدا بايد اجماع حاصل شود، سپس سراغ قدم هاي بعدي رفت. فراموش نکنيم در کشورهايي که زمينه هاي توسعه را نه به صورت طبيعي(و از پايين يا به اصطلاح «خودجوش»)، بلکه به صورت آمرانه و از بالا تجربه کرده اند، هيچگاه به اين مهم(منظور «توسعه») نرسيده اند، مگر ابتدا ميان نخبگان آن کشور بر سر سياست هاي مختلف اجماع حاصل شده است. بازخواني تاريخ توسعه در کشورهايي چون مالزي، ترکيه، کره جنوبي، چين، اندونزي، سنگاپور و ... مي تواند به خوبي گوياي اين مسأله باشد.
 با اين حال پيشنهاد مي شود به محض ايجاد اين اجماع نظري و عملي بين نخبگان و دستگاه هاي ذينفع و ذيربط براي تدوين سياست هاي درست در حوزه مديريت منابع آبي کشور، ابتدا نياز است که بر روي «آمار»هاي مصرف آب در بخش هاي مختلف صنعت، کشاورزي، محيط زيست و شرب، و البته ميزان آب موجود در سفره هاي زيرزميني، آب پشت سدها و صد البته ميزان تعريق و تعرق منابع آبي در کشور، بين دستگاه هاي مختلف اجماع صورت پذيرد. بد نيست اشاره شود اساساً يکي از شاکله هاي شکل گيري دولت هاي مدرن، توافق بر سر شاخص هاي اندازه گيري، احجام و تله متري دقيق و درست منابع موجود در کشور در بخش هاي مختلف است. چرا که نمي توان با وجود آمارهاي متفاوت از منابع موجود، انتظار داشت دستگاه هاي ذيربط قدم هاي مثبت و بزرگي در راستاي رفع بحران در آن منابع بردارند. اميد است در دوره جديد شاهد شکل گيري يک نظام جامع آماربرداري دقيق از منابع آبي موجود در کشور و مصارف آن باشيم. آماري که مورد وثوق و اطمينان وتأييد همه دستگاه هاي ذيربط و ذينفع درگير در منابع آبي در کشور باشد.  

  • خبرنگار: عبدالصمد محمودی
  • منتشر کننده: امیر جعفری آزاد/ سردبیر