بخش آب و فاضلاب
1396/09/29 10:21:00
مدیرعامل آب و فاضلاب شهری کرمانشاه در گفت‌گو با پاون:
در پی تامین آب بلندمدت شهرهای زلزله‌زده کرمانشاه هستیم/ پراکندگی محل‌های اسکان، آبرسانی را دشوار کرده است
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب شهری استان کرمانشاه گفت: منابع آبی مناطق زلزله زده کرمانشاه از چشمه‌های به نام سراب گرم تامین می‌شود که پس از وقوع هر پس لرزه به دلیل افزایش کدورت آب آن‌ها را از دست می‌دهیم بنابراین در پی تامین آب بلند مدت شهرهای زلزله زده از منابع سدها هستیم.


اشاره:
ساعت 21:48 دقیقه 21 آبان‌ماه بود که زلزله‌ای 7.3 ریشتری کرمانشاه را لرزاند. آب و برق مناطق زیادی در استان قطع شده و تاسیسات آب و برق در مناطق مختلف با حجم بالایی از تخریب و آتش سوزی روبه‌رو شده بودند. علیرضا تخت‌شاهی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب شهری استان کرمانشاه در گفت‌وگوی تفصیلی با پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت نیرو (پاون) روایتی از شرایط آب و فاضلاب مناطق زلزله و نحوه خدمات رسانی به مردم پس از وقوع این بحران داشته است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب شهری استان کرمانشاه می‌گوید: منابع آبی مناطق زلزله زده کرمانشاه از چشمه‌های به نام سراب گرم تامین می‌شود که پس از وقوع هر پس لرزه به دلیل افزایش کدورت آب آن‌ها را از دست می‌دهیم بنابراین در پی تامین آب بلندمدت شهرهای زلزله زده از منابع سدها هستیم. مشروح گفت‌وگو را می‌خوانید:

* آقای تخت‌شاهی ساعت ابتدایی وقوع زلزله و شرایط منطقه پس از مواجهه با این بحران چگونه بود؟
با وقوع زمین لرزه، هفت شهر به صورت مستقیم درگیر زلزله شده و منابع آبی خود را از دست داده بودند و در 13 شهر نیز شاهد تاثیرات این زلزله در بخش‌های مختلف بودیم. استرس شدیدی سرتاسر منطقه را فرا گرفته بود و مشکلات عدیده‌ای برای مردم مناطق زلزله زده ایجاد شده بود. یک ساعت پس از وقوع زلزله بود که جلسه ستاد بحران تشکیل و تقسیم کار هر بخش صورت گرفت.
سه ساعت پس از وقوع زلزله تمامی همکاران در منطقه مستقر شدند و بنا بر تمهیدات صورت گرفته چارت بحران و دفتر فرماندهی برای کنترل نحوه خدمات رسانی در منطقه تشکیل شد. در شب نخست حادثه بلافاصله برآوردی صورت گرفت تا وضعیت سدهای پیرامون محل رخداد زلزله نیز بررسی شود.

*پس از وقوع زلزله منابع آبی منطقه در چه وضعیتی بودند؟
منابع آب شهرستان سرپل ذهاب توسط چشمه‌های استراتژیکی به نام سراب گرم تامین می‌شود که این چشمه‌ها وظیفه تامین آب شهر قصرشیرین را نیز بر عهده دارد. در طول مسیر انتقال آب از سرپل ذهاب تا قصرشیرین نیز 20 روستا از این منابع آبی بهره‌مند می‌شوند و نهایتا پس از رسیدن به قصرشیرین آب موجود برای مناطق خسروی، نفت شهر، سومار و در پایان برای یگان‌های نظامی مناطق مرزی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در پی وقوع زلزله و پس لرزه‌های پی در پی آن میزان کدورت این سراب‌ها از هزار NTU عبور کرد که طبق استاندارهای موجود باید این عدد کمتر از پنج NTU باشد. بنابراین برای نخستین بار آب موجود در این سراب‌ها کاملا گل آلود شده بود و قابل استفاده نبود و حتی در شرق استان کرمانشاه نیز که به لحاظ فیزیکی به هیچ عنوان از زلزله متاثر نشده بود باز هم سراب آن مناطق دچار کدورت شده بود.
در شب وقوع زلزله سریعا مخازن بسته شد تا حجمی از آب را در مناطق سرپل ذهاب، قصرشیرین، گیلانغرب و تازه آباد به صورت ذخیره داشته باشیم. دخیره ای که اتفاق افتاده بود توانست شهر را اداره کند تا آن بحران به بحران بزرگتری تبدیل نشود.

*نیاز آبی مناطق زلزله زده چگونه است؟
یک میلیون و 320 هزار نفر در 13 شهر متاثر از این زلزله شده بودند و مردم منابع آبی خود را از دست داده بودند؛ با قطع برق، عدم فعالیت تصفیه خانه و کدورت چاه‌ها نیز روبه رو شده بودند.
برای سرپل ذهاب، قصرشیرین، سومار و مراکز نظامی 300 لیتر در ثانیه، برای شهر گیلانغرب 150 لیتر در ثانیه و در تازه آباد و اسلام آباد نیز یک مترمکعب در ثانیه نیاز آبی داریم که پس از اختلال در شبکه های آبرسانی نیازهای اولیه مردم با آب های بسته بندی و استقرار هفت دستگاه تصفیه و بسته بندی آب در محل برطرف شد.

*تاسیسات فاضلاب استان پس از وقوع زلزله در چه شرایطی قرار داشتند؟
در ساعات ابتدایی هنوز کمک استان‌ها نرسیده بود و به لحاظ حساسیت کاری بیشترین میزان آسیب را در بخش فاضلاب شهری شاهد بودیم. در این بین یکی از مشکلات اساسی مجموعه نبود برق بود که حتی باعث شده بود تصفیه خانه کرمانشاه را نیز از دست بدهیم و تا 16 ساعت از مدار خارج شده بود. بنابراین در نخستین گام بایستی در پی راه‌اندازی مجدد تاسیسات فاضلاب بودیم که به دلیل سقوط ترانس اصلی و ایجاد آتش سوزی، آن‌ها را از دست داده بودیم و با تنوعی از خسارات در بخش آب و برق روبه رو بودیم.
روز نخست پس از وقوع زلزله بود که با کمک دیزل ژنراتور برق توانستیم تاسیسات آب ثلاث باباجانی و تازه‌آباد را راه اندازی کنیم و نهایتا چهار روز پس از وقوع زلزله نیز تمامی شهر سرپل ذهاب به جز نقاطی که دچار شکستگی شده بود دارای آب شده بود؛ چرا که در 600 نقطه شهر سرپل ذهاب شکستگی اصلی داشتیم.
زمانی که آب هم پمپاژ شد تیم‌های مجموعه به همراه تیم‌های کمکی استان‌ها به همراه آب به حرکت درآمدند تا آسیب‌های در طول مسیر شناسایی و رفع شود بنابراین برای سرعت بخشیدن به این امر هر شهر را با برنامه‌ریزی خاص به دو استان واگذار کردیم.

*چرا پس از وقوع زلزله آب شرب بخش‌های زیادی از مناطق زلزله زده توسط شرکت قطع شده بود؟
سایت اصلی مسکن مهر سرپل ذهاب پس از وقوع زلزله با تخریب چشمگیری روبه رو شده بود و به طبع شاهد شکستگی‌های متعددی در شبکه داخلی منازل بودیم. به همین دلیل برای عدم گسترش تخریب به دلیل نفوذ آب از طریق شکستگی‌ واحدهای مختلف به بقایای ساختمان‌ها مجبور شدیم شبکه سایت را ایزوله کرده و ببندیم تا آبی را به آن منطقه تزریق نکنیم.
در زمان وقوع بحران بر اساس استاندار جهانی نه ملزم هستیم و نباید شبکه را بلافاصله به حالت عادی برگردانیم، به فرض اینکه منابع را راه بیندازیم ولی چون شبکه شکسته است، تزریق آب به شبکه باعث تخریب بیشتر می‌شود.

*برای جبران کمبود آب شرب در منطقه چه اقداماتی صورت گرفته بود؟
بر اساس استاندار سازمان بهداشت جهانی بایستی در روز اول، دوم و سوم هر بحران بین یک تا سه لیتر آب در روز برای زنده ماندن افراد تامین کنیم ولی خوشبختانه حجم زیادی از آب معدنی در آن منطقه وجود داشت؛ چرا که برخی از این آب‌ها از مراسم پیاده روی اربعین در منطقه ذخیره سازی بود و در ساعت ابتدایی زلزله در قالب پک های صدهزار تایی در منطقه توزیع شد تا کمک‌های استانی و مردمی به مناطق زلزله رسید. تانکرهای سیار آبرسانی نیز از روز نخست وقوع زلزله در مناطق مختلف حضور داشتند و به توزیع آب مورد نیاز اهالی منطقه می‌پرداختند.
طی روز سوم با اینکه به آرامی کدورت آب تحت کنترل درآمد و با برق دار شدن تاسیسات آرامشی نسبی به منابع تولید برگشته بود ولی با این وجود با هر پس لرزه‌ای شکستگی خطوط انتقال مجددا اتفاق می افتاد و کدورت چشمه‌های تامین کننده آب نیز به ویژه در گیلانغرب دوباره افزایش پیدا می‌کرد. در شهری همچون ریجاب به دلیل اینکه خط انتقال آب این منطقه در ابتدای لبه دره قرار داشت بر اثر ریزش و رانش کوه چهار کیلومتر از خط انتقال را از دست داده بودیم و مجددا خط مستقیم راه اندازی شد.

*برخی مشترکان در منطقه از گل آلود بودن آب داخل شبکه‌ها انتقاد داشتند دلیل این رخداد چه بوده است؟
زمانی که شبکه‌ها مسدود است و آب تازه تزریق می‌شود به طبع زمانی که مشترکی آب را باز می‌کند طبیعتا کدورت درون شبکه وجود دارد و کافی است قدری تامل کنند تا آب اصلی وارد شبکه داخل منازل شود. در این بین شاهد برخی شیطنت‌های رسانه‌ای نیز بودیم که حتما بایستی تیم‌های حرفه‌ای برای مدیریت شبکه‌های اجتماعی در زمان وقوع این حوادث در نظر بگیریم.
روز سوم پس از وقوع زلزله تصفیه خانه فاصلاب سرپل ذهاب و قصر شیرین وارد مدار شد و پس از آن به سراغ شبکه‌های فاضلاب رفتیم و طی سه روز تمامی شبکه سرپل ذهاب مورد شست و شو قرار گرفت.

*هم اکنون آخرین وضعیت منطقه به چه شکلی است؟
در حال حاضر خطوط اصلی شهرها آب دار شده و علمک‌های برداشت در نقاط مختلف تعبیه شده است. تانکرهای ثابت و سیار آبرسانی نیز در میان چادرهای اضطراری قرار گرفته و بالغ بر 100 تانکر آبرسانی برای هفت شهر زلزله زده سامان دهی شده است. همچنان اکیپ‌های مجموعه در مناطق حضور دارند و طبق برنامه ریزی صورت گرفته تا دو ماه آینده نیز وضعیت به همین منوال ادامه دارد.
تاکنون 400 حمام سیار در مناطق زلزله زده نیز نصب شده است و حمام‌ها و سرویس‌های بهداشتی کاملا به شبکه فاضلاب متصل شده‌اند و اخباری مبنی بر فاضلاب جاری این سرویس‌ها مربوط به ارگان‌های دیگری است که به صورت خودجوش این مراکز را راه‌اندازی کرده‌اند.
در حال حاضر پراکندگی زیاد در مناطق زلزله زده برای اسکان موقت قدری فعالیت ما را دشوار کرده است چرا که تصمیمی گرفته شد تا هر فردی که چادر دریافت می‌کند با هدف ساخت و ساز سریع‌تر، چادر خود را نزدیک منازل خود برپا کند و این پراکندگی امر آبرسانی را دشوارتر کرده است.

*بیشترین آسیب به شبکه فاضلاب کدام شهر بوده است؟
بیشترین میزان آسیب و خسارت شبکه فاضلاب مربوط به منطقه سرپل ذهاب بوده است که این روند همچنان نیز ادامه دارد. یک بخشی از این خسارت مربوط به آسیب‌های اولیه بوده ولی هم اکنون که امور مربوط به آواربرداری معابر در حال انجام است تمامی شبکه در حال آسیب دیدن است و این امر نیز ناخواسته است چرا که تیم‌های استان‌های معین در حال انجام این عملیات هستند و به دلیل عدم شناخت با منطقه شبکه در حال تخریب است که با ادامه چنین روندی پیش بینی می‌شود بیش از 60 درصد شبکه فاضلاب سرپل ذهاب را از دست بدهیم.
هم اکنون عمده فعالیت ما مربوط به بخش فاضلاب است و 10 تیم عملیاتی برای این بخش در منطقه مستقر شده است. روال فعلی عادی است و شبکه اصلی شهر در جریان است به جز در کوچه‌های که کارهای آواربرداری به طور کامل انجام نشده است.

*پایش وضعیت منابع آبی به چه شکلی صورت می‌گرفت؟
بر اساس برنامه‌ریزی صورت گرفته پنج آزمایشگاه سیار در مناطق زلزله زده برپا شده بود که به صورت آنلاین کیفیت آب پالایش می‌شد و حتی یک نمونه میکروبی در سطح شهرهای زلزله زده نداشته‌ایم.

*برنامه مجموعه برای بهبود وضعیت منابع آبی منطقه چگونه است؟
در پی دنبال کردن تامین آب بلند مدت شهرهای زلزله زده از منابع سدها هستیم؛ چرا که در شهرهای که دچار زلزله شدند 100 درصد آب‌ها از سراب‌ها تامین می‌شد و با هر پس لرزه‌ای مجددا کدورت آب افزایش پیدا می‌کرد و رسما منابع خود را از دست می‌دادیم بنابراین نباید منبع تامین آب ما تک گزینه باشد و باید پتانسیل‌های جایگزین را در طرح‌های بلندمدت ببینیم.

*در پایان نکته ناگفته‌ای مانده است بفرمایید؟
وزارت نیرو با وجود وقوع زلزله‌ای 7.3 ریشتری در منطقه توانست با بسیج کردن تیم‌های عملیاتی 21 استان در روز دوم زلزله آب و برق منطقه را وصل کند و رکورد خوبی را در این زمینه به ثبت برساند.
  • خبرنگار: رسول صادقی
  • سردبیر: امیر جعفری آزاد