بخش آب و فاضلاب
1396/07/28 14:41:00
تسریع طرح‌های فاضلاب در شهرهای شمالی؛
اقدام محیط زیستی وزارت نیرو در اجرای طرح‌های فاضلاب استان‌های حاشیه خزر
احداث شبکه جمع آوری و تصفیه فاضلاب در سه استان گیلان، مازندران و گلستان واقع در حاشیه دریای خزر بیش از پیش سرعت گرفته است تا علاوه بر تأمین بهداشت و جلوگیری از انتقال منابع آلاینده زیست محیطی به دریای خزر، از پساب‌های منطبق با معیارهای زیست محیطی حداکثر بهره‌برداری اقتصادی در بخش صنعت و کشاورزی به عمل آید.
 
احداث شبکه جمع آوری و تصفیه فاضلاب در سه استان گیلان، مازندران و گلستان واقع در حاشیه دریای خزر بیش از پیش سرعت گرفته است تا علاوه بر تأمین بهداشت و جلوگیری از انتقال منابع آلاینده زیست محیطی به دریای خزر، از پساب‌های منطبق با معیارهای زیست محیطی حداکثر بهره‌برداری اقتصادی در بخش صنعت و کشاورزی به عمل آید.
به‌گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت نیرو (پاون)، “فاضلاب” و “پسماند” همواره عوامل اصلی آلودگی نوار شمالی کشور و دریای خزر به شمار می‌روند که به اعتقاد کارشناسان، در اثر این آلودگی‌ها برخی از گونه‌های ارزشمند دریای خزر مانند فک، کیلکا و ماهی‌های خاویاری در معرض انقراض قرار گرفته‌اند.
کارشناسان همچنین معتقدند، به علت آلودگی در نوار ساحلی ایران، آبزیان به سواحل و شرایط زیستی مناسب تر و کم‌آلاینده مهاجرت می‌کنند و از این رو اگر اقدامی صورت نگیرد تعداد آن‌ها روز به روز کمتر می‌شود که این مساله اشتغال صیادان را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
در این ارتباط، وزارت نیرو حسب وظایف، امکانات و اعتبارات در اختیار، از سال‌ها قبل اجرای طرح‌های فاضلاب شهری در استان‌های حاشیه دریای خزر را در دستور کار خود قرار داده است تا با به خدمت در آوردن همه امکانات، موضوع فاضلاب‌های شهری را در نوار شمالی کشور در کوتاه‌ترین زمان سامان دهد.
اجرای طرح‌های فاضلاب شهری در سه استان گلستان، مازندران و گیلان از چنان اهمیتی برخوردار است که برای تأمین اعتبار و تسریع در اجرای آن، در دولت یازدهم برای نخستین بار تسهیلاتی از بانک جهانی و سایر بانک‌های بین‌المللی اخذ شده است.
در بخش تصفیه خانه‌های این طرح‌ها که پساب آن‌ها به رودخانه‌ها، دریا و سایر منابع آبی پذیرنده تخلیه می‌شوند، تجهیزات پایش لحظه به لحظه (On Line) نصب شده است تا از رعایت استانداردهای زیست محیطی تخلیه پساب اطمینان حاصل شود؛ این پساب‌ها علاوه بر رودخانه‌ها به بخش‌های صنعت و کشاورزی انتقال داده می‌شود تا فاضلاب به جای تهدید اشتغال، تولید و به طور کلی اقتصاد یک منطقه، به یک مزیت تبدیل شود.
در ادامه جزئیاتی از اجرای طرح‌های فاضلاب شهری در سه استان گیلان، مازندران و گلستان به تفصیل شرح داده می‌شود.
 
** استان گیلان
از سال 1371 منتهی به پایان شش ماهه نخست امسال، بیش از سه هزار و 35 میلیارد ریال برای اجرای طرح‌های فاضلاب در 11 شهر استان گیلان هزینه شده است؛ این طرح‌ها در مجموع شامل اجرای حدود 740 کیلومتر شبکه جمع‌آوری و خطوط انتقال فاضلاب به قطرهای 200 تا 1400 میلی‌متر، احداث چهار واحد ایستگاه پمپاژ و احداث سه واحد تصفیه‌خانه به مرکزیت سه شهر رشت (به ظرفیت 63 هزار مترمکعب در شبانه روز)، غرب انزلی (به ظرفیت 20 هزار مترمکعب در شبانه روز) و لاهیجان (به ظرفیت 26 هزار مترمکعب در شبانه روز) است.
علاوه بر این طرح‌ها که هم اکنون در مدار بهره‌برداری قرار دارند، احداث سه واحد تصفیه‌خانه دیگر نیز در این استان در دولت یازدهم آغاز شده است. این طرح‌ها شامل تصفیه‌خانه فاضلاب شرق انزلی به ظرفیت 12 هزار مترمکعب در شبانه روز و با پیشرفت فیزیکی 85 درصد، تصفیه‌خانه فاضلاب آستارا به ظرفیت 6 هزار و 300 مترمکعب در شبانه روز و با پیشرفت فیزیکی 21 درصد و تصفیه‌خانه فاضلاب طرح مسکن مهر رشت، به ظرفیت 6 هزار و 350 مترمکعب در شبانه روز و با پیشرفت فیزیکی 11 درصد است.
افزون بر سه طرح یاد شده، احداث تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در شهرهای تالش، فومن، صومعه‌سرا، آستانه اشرفیه، سیاهکل، لنگرود و رودسر نیز در برنامهٔ اجرایی قرار دارد و زمین لازم برای احداث تصفیه‌خانه در این شهرها خریداری و تملک شده است.
احجام باقی مانده برای تکمیل طرح‌های فاضلاب در 11 شهر استان مشتمل بر اجرای 535 کیلومتر شبکهٔ جمع‌آوری و انتقال فاضلاب، احداث 10 واحد تصفیه‌خانه با مجموع ظرفیت 80.7 هزار مترمکعب روز و احداث 121 واحد ایستگاه پمپاژ اصلی و فرعی است.
اعتبار مورد نیاز برای اجرای احجام باقی مانده بیش از 23 هزار و 821 میلیارد ریال برآورد شده است که در صورت تأمین و تخصیص به هنگام آن، اجرای طرح‌های فاضلاب در 11 شهر اولویت‌دار استان، تا سال 1400 تکمیل خواهد شد. با تکمیل این طرح‌ها، 70 درصد از جمعیت شهری استان گیلان، تحت پوشش تأسیسات جمع‌آوری و تصفیهٔ فاضلاب قرار خواهند گرفت.
علاوه بر 11 شهر استان که طرح فاضلاب آن‌ها در دست اجرا است، مطالعات فاز نخست در 5 شهر املش، ماسال، رضوانشهر، رودبار و منجیل انجام شده و در 19 شهر دیگر استان نیز مطالعات زیست محیطی اجرای طرح فاضلاب تکمیل شده است.
“محمود امیری” رئیس اداره آب و فاضلاب شهرستان بندرانزلی نیز به تازگی در گفت وگو با ایرنا، با اشاره به وجود 120 کیلومتر شبکه فاضلاب سنتی در شهرهای انزلی و غازیان اظهار کرد: برای جلوگیری از ورود فاضلاب به رودخانه‌ها و دریای خزر، ایجاد شبکه‌های فاضلاب بهداشتی در دستور کار آبفا قرار دارد.
محمود امیری افزود: تا زمانیکه شبکه‌های بهداشتی فاضلاب تکمیل نشده و مورد بهره برداری قرار نگیرد، ناگزیر به نگهداری از همین روش دفع فاضلاب‌های سنتی هستیم.
وی با اشاره به وجود سه ورودی عمده فاضلاب به دریا در شهرستان بندرانزلی خاطرنشان کرد: تلاش ما این است که ورود فاضلاب به دریا را به حداقل و در نهایت به صفر برسانیم ولی در حال حاضر امکانی برای انتقال مسیر فاضلاب‌ها در برخی از نقاط شهر وجود ندارد.
 
 
** استان مازندران
در استان مازندران با بهره‌گیری از 6 تصفیه‌خانه فاضلاب در شهرهای ساری، جویبار، بابلسر، نوشهر و چالوس و قائم‌شهر با مجموع ظرفیت اسمی 261 هزار مترمکعب در شبانه روز و ظرفیت بهره‌برداری 50 هزار مترمکعب در شبانه روز، جمعیتی معادل 226 هزار و 600 نفر تحت پوشش خدمات مدرن جمع‌آوری و تصفیهٔ فاضلاب قرار دارند.
علاوه بر طرح‌های یاد شده، در 9 شهر دیگر استان شامل شهرهای ساری (فاز دوم)، بابل (فاز دوم)، بابلسر (فاز دوم)، نوشهر و چالوس (فاز دوم)، تنکابن، محمود آباد، رامسر، قائم شهر (فاز دوم) و آمل با پیشرفت فیزیکی 3 تا 86 درصد در حال اجرا است.
با تکمیل و بهره‌برداری تدریجی از این طرح‌ها، حدود 500 هزار نفر دیگر از جمعیت استان از خدمات مدرن جمع‌آوری و تصفیهٔ فاضلاب بهره‌مند خواهند شد.
علاوه بر آن، طرح‌های فاضلاب در پروژه‌های مسکن مهر گنج‌آباد، نور، میارکلاده ساری و بهشهر نیز در حال اجرا است و مطالعات اجرای طرح‌های فاضلاب در شهرهای بهشهر و نکاء نیز انجام شده و ردیف اعتباری آن اخذ شده است.
در برنامه ششم توسعه احداث 14 تصفیه‌خانه فاضلاب در شهرهای آمل، قائم‌شهر، محمودآباد، تنکابن، رامسر، ساری، بهشهر، نکاء، سرخرود، پل سفید، زیرآب، شیرگاه، نور و رویان و فریدون‌کنار، با مجموع ظرفیت 211 هزار مترمکعب در شبانه روز احداث خواهد شد.
با تکمیل تدریجی این طرح‌ها که بخشی از آن‌ها نیز هم اکنون در حال اجراست، جمعیتی بیش از 925 هزار نفر تحت پوشش خدمات مدرن جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب قرار خواهند گرفت. برای این طرح‌ها احداث 53 واحد ایستگاه پمپاژ، 42.5 کیلومتر خط انتقال، 562 کیلومتر شبکه اصلی و یک هزار و 352 کیلومتر شبکه فرعی پیش‌بینی شده است. اعتبار مورد نیاز این طرح‌ها بیش از 27 هزار و 845 میلیارد ریال است.
“محمدرضا محمودی” معاون بهره برداری شرکت آب و فاضلاب شهری مازندران پیش از این به ایرنا گفته بود: در حال حاضر کمتر از 20 درصد فاضلاب شهری این استان جمع آوری و بقیه رها می‌شود.
“میانگین تولید سالانه فاضلاب شهری استان 120 میلیون متر مکعب است و تنها 19 میلیون متر مکعب آن برابر با 16 درصد وارد کانال‌های فاضلاب شهری می‌شود.
وی اظهار داشت: مقدار 53 میلیون متر مکعب برابر با 44 درصد فاضلاب شهری وارد سفره‌های زیر زمینی و 48 میلیون متر مکعب برابر با 40 درصد نیز وارد آب‌های سطحی، رودخانه‌ها و دریا می‌شود.
معاون بهره برداری شرکت آب و فاضلاب شهری مازندران گفت: ورود این مقدار فاضلاب به حفره‌های زیر زمینی، رودخانه و دریا اگر چه به معنای آلودگی آب آشامیدنی مردم نیست، ولی فاجعه زیست محیطی محسوب می‌شود.
محمودی با اظهار این که به طور کلی این استان در بحث فاضلاب دچار عقب ماندگی است، افزود: با این وصف، سلامت و کیفیت آب آشامیدنی خط قرمز شرکت آب و فاضلاب استان است.
وی تصریح کرد: با اطمینان به مردم اعلام می‌کنم حتی اگر روزی منابع آب شرب استان به هر دلیلی آلوده شود، حتی اگر تشنگی بکشند ما آب آلوده را وارد مدار مصرف نخواهیم کرد.
محمودی میانگین برخورداری جمعیت شهری کشور از کانال‌های فاضلاب را 44 درصد اعلام کرد و گفت که این آمار در مازندران کمتر از 10 درصد است.
بر اساس آمارهای رسمی یک میلیون و 800 هزار نفر از جمعیت حدود سه میلیون و 200 هزار نفری مازندران در شهرها ساکن هستند.
معاون بهره برداری آب و فاضلاب مازندران با بیان اینکه در اجرای طرح‌های ایجاد کانال، شبکه گذاری و تصفیه خانه برای دفع آب فاضلاب استان با مشکلات جدی مواجه هستیم، تراکم بالای واحدهای مسکونی، کمبود و گران بودن زمین برای ایجاد تصفیه خانه، هزینه سنگین شبکه و لوله گذاری را از چالش‌های جدی استان نام برده بود.
 
 
** استان گلستان
در استان گلستان چهار واحد تصفیه‌خانه فاضلاب در شهرهای گرگان، کردکوی، بندرگز و بندر ترکمن با مجموع ظرفیت اسمی پالایش 81 هزار و 600 متر مکعب در شبانه روز طراحی و ظرفیتی معادل 22 هزار مترمکعب در شبانه روز آن در مدار بهره‌برداری قرار گرفته است. این ظرفیت توانایی پالایش فاضلاب حاصل از جمعیتی معادل 145 هزار نفر را تصفیه و پسابی منطبق با معیارهای زیست محیطی کشور تولید می‌کند.
افزون بر طرح‌های در مدار بهره‌برداری، اجرای تأسیسات مدرن جمع‌آوری، تصفیهٔ فاضلاب در هفت شهر دیگر استان مشتمل بر شهرهای گرگان (فاز دوم)، آذرشهر، گنبد، علی‌آباد، بندر ترکمن (فاز دوم)، آق قلا، گز با پیشرفت فیزیکی 2 تا 98.91 درصد در حال اجرا است. با تکمیل و بهره‌برداری تدریجی از این طرح‌ها، 830 هزار نفر دیگر از جمعیت استان، از خدمات مدرن جمع‌آوری و تصفیهٔ فاضلاب بهره‌مند خواهند شد.
“عطا الله گلعلی پور” رئیس اداره امور آزمایشگاه اداره کل محیط زیست گلستان چندی پیش در گفت و گو با ایرنا وضعیت زیست محیط در برخی مناطق گرگان را در مرز هشدار دانست و بر ضرورت تکمیل هر چه زودتر طرح فاضلاب شهری گرگان تاکید کرد.
اظهار کرد: یکی از آسیب جدی نبود سیستم تصفیه فاضلاب تخلیه فاضلاب‌های خانگی در حاشیه جنگل و مناطق کوهستانی گلستان از جمله گرگان است.
وی بیان کرد: فاضلاب کش ها سال‌ها است که فاضلاب‌های خانگی منازل را در منطقه جنگلی و گردشگرپذیر 'هزارپیچ' تخلیه می‌کنند و روز به روز بر معضلات بهداشتی و زیست محیطی این منطقه می‌افزایند.
گلعلی پور گفت: اجرای کامل طرح شبکه فاضلاب شهری گرگان این مشکل را برای همیشه به پایان خواهد رساند. مادامی که پوشش طرح فاضلاب شهری گرگان کامل نشود، مشکل فاضلاب کش ها و تخلیه فاضلاب‌های خانگی در مناطق بکر جنگلی این شهرستان همچنان به قوت خود باقی خواهد بود.
وی اظهار کرد: یکی از ثمرات اجرای طرح فاضلاب شهری بسته شدن چاه‌های خانگی و حفر نشدن چاه‌های جدید برای فاضلاب است که در آن صورت امنیت آب‌های زیرزمینی و سلامت آن‌ها تا حد زیادی تأمین خواهد شد.
 
  • خبرنگار: مینا محمدی
  • سردبیر: امیر جعفری آزاد