بخش آب
1395/10/25 12:28:49
ساماندهی منابع آلاینده آب سطحی و زیرزمینی در استان گلستان
سیدمحسن حسینی؛ معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای استان گلستان
قانون توزیع عادلانه آب نسبت به آلودگی منابع آبی حساسیت نشان داده ومتولی آن را نیز مشخص کرده است. بر اساس ماده 46 این قانون، ممانعت، پیشگیری و جلوگیری از آلودگی آب به سازمان حفاظت محیط زیست محول شده است. ولی با توجه به مسئولیت‌های وزارت نیرو از جمله، اجازه انحصاری تخصیص آب توسط این وزارتخانه، تأمین و توزیع آب آشامیدنی مردم در شهرها و روستاها، دفع بهداشتی پساب‌های حاصل از مصرف بخش شرب، مدیریت تاسیسات آبی بزرگ مقیاس و بخشی از تاسیسات آبی کوچک مقیاس، وزارت نیرو در راستای حفاظت از کیفیت منابع آب اعم از سطحی و زیرزمینی برنامه‌ریزی‌هایی را انجام و پیگیری‌هایی در حد مقدورات و اعتبارات به انجام می‌رساند.
به‌گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت نیرو (پاون)، برنامه‌های وزارت نیرو عمدتاً در دو بخش حرائم منابع و مجاری آبی و نیز موضوع آلودگی آب‌ها است. شرکت آب منطقه ای گلستان نیز از سنوات قبل، توسط دفتر مطالعات پایه منابع آّب نسبت به اندازه گیری برخی از فاکتورهای فیزیکو شمیایی که در کیفیت آب مؤثر است مانند ph، دما، کدورت، آنیون‌ها و کاتیون‌ها اقدام نموده و به طور مستمر این موضوع ادامه دارد و از نتایج آن در تصمیم گیری‌های مربوط به بهره برداری و توسعه منابع آب استفاده می‌شود.
همچنین در بخش حرائم منابع و مجاری آبی نیز معاونت حفاظت و بهره برداری نسبت به استقرار کاربری‌های مجاز و غیر مجاز در حرائم مدیریت کرده و به منابع آلاینده شناسایی شده اخطار و به مراجع مرتبط منعکس می‌کند
اما آن چه را که شرکت آب منطقه‌ای به طور سیستماتیک و منظم تر در برنامه دارد، شامل مراحل 9 گانه ای به شرح ذیل است که در دو مبحث پیگیری می‌شود.
در مبحث اول که شامل 5 مرحله است، در مرحله اول برنامه این شرکت، شناسایی کلیه منابع بالقوه و مستعد ایجاد آلودگی عمده در منابع آب سطحی و زیرزمینی است. مانند واحدهای صنعتی، خدماتی، پرورش دام و طیور، زهکشی‌های حاصل از اراضی کشاورزی، خطوط انتقال مواد سوختی، جایگاه‌های سوخت، دفع آب‌های سطحی شهرها و روستاها و منابعی از این دست، با به کارگیری شرکت‌های مشاور و راه‌اندازی گروه‌های گشت و بازرسی و آماربرداری و با تبادل اطلاعات با سایر دستگاه‌ها از جمله صنعت، معدن و تجارت، جهاد کشاورزی، شهرک‌های صنعتی، گاز، فرآورده‌های نفتی، محیط زیست، شیلات و غیره. در این مرحله ضمن شناسایی واحدها، میزان آب مصرفی، مقدار پساب، نحوه تصفیه احتمالی، نحوه دفع و میزان فاکتورهای آلاینده شناسایی می‌شود.
در مرحله دوم با توجه به دستورالعمل‌های مربوطه، میزان حریم منابع آب سطحی و منابع آب زیرزمینی محاسبه و تعیین می‌شود. مرحله سوم شامل نقشه برداری منابع و مجاری آب‌های سطحی با پهنای حداقل 170 متر از هر طرف رودخانه‌ها و مجاری آبی و با احتساب عرض رودخانه، به میزان پهنای کلی بین 350 تا 400 متر در طول 2700 کیلومتر از رودخانه‌های استان و تقسیم بندی پهنه‌های مختلف این پهنا با توجه به کاربری‌های سازگار است.
مرحله چهارم، تطبیق کاربری‌های سازگار و مزاحم موجود در پهنای حرائم است. به این معنا که مثلاً براساس ضوابط، یک واحد مرغداری با ظرفیت تا 5 هزار قطعه می‌تواند در حریم کیفی B قرار بگیرد ولی یک واحد مرغداری با ظرفیت 5 هزار تا 30 هزارقطعه می‌بایست در فاصله دورتر از رودخانه ودر باند C قرار گیرد. در این مرحله تشخیص داده می‌شود که آیا واحد مرغداری موجود می‌تواند در باند B ادامه کار دهد یا وجود آن در این باند غیر مجاز است.
مرحله پنجم، مرحله تعیین تکلیف کاربری‌های مزاحم در محدوده حرائم منابع آب سطحی یا زیرزمینی است به این معنا که با توجه به الحاق قوانین و مقررات ممکن است که علیرغم اینکه یک واحد مزاحم در حریمی قرار گرفته باشد که بایستی فعالیت آن محدود شود و یا کلاً انتقال یابد، ولی در زمان احداث بر اساس قوانین و مقررات زمان خود حق احداث در نقطه فعلی را داشته است. لذا بایست سازو کار قانونی و اجتماعی لازم برای آن مشخص شود. واحدهایی نیز ممکن است در حرایم ممنوعه باشند که از بدو امر نیز به صورت غیر مجاز مستقر شده‌اند که می‌بایست تمهیدات لازم برای تعطیلی یا انتقال آنان طبق ضوابط انجام شود.
مبحث دوم، پایش آلودگی آب‌هاست که خود شامل چهار مرحله است که ضمن پیوستگی با مبحث اول، دارای خصوصیات مجزایی نیز می‌باشد. وی تصریح کرد: در این مبحث، به آلودگی‌های موجود و نیز چگونگی برخورد با آن‌ها پرداخته می‌شود. به این شکل که در مرحله اول کل منابع آب موجود با استانداردهای مشخص در مناطق مختلف نمونه برداری دوره ای گردیده و با انجام آزمایشات لازم شامل فیزیکی، شیمیایی و میکروبی که روی آن انجام می‌شود، در صورت وجود آلاینده‌های قابل توجه، پهنه بندی آلودگی به لحاظ نوع و شدت و فصل تهیه می‌شود.
مرحله دوم با توجه به نقشه‌های تهیه شده، منشأ یابی این آلودگی‌ها است، به این شکل که با توجه به ملاحظات مبحث اول، منشأ آلودگی‌هایی که در منابع آبی ایجاد شده ردیابی و منابع آلوده کننده شناسایی می‌شود. در مرحله سوم با توجه به اینکه اصولاً رودخانه‌ها و همچنین آبخوان‌های زیرزمینی به شکل طبیعی قابلیت خود پالایی دارند به این معنی که بخشی از آلودگی‌ها را یا در مناطقی نگهداری می‌کنند و از آب جدا می‌سازند و یا با ایجاد ترکیبات دیگر، آّلاینده ها را از وضعیت آلایندگی خارج می‌کنند، لذا یکی از برنامه‌های این شرکت انجام مطالعات و محاسبات مربوط به ضرایب خودپالایی منابع آب سطحی و زیرزمینی است. مرحله چهارم نحوه برخورد با کاربری‌های آلوده کننده منابع آب با هماهنگی دستگاه‌های ذیربط است که مورد پی گیری قرار می‌گیرد.
  • خبرنگار: عیسی احمدی
  • سردبیر: امیر جعفری آزاد