بخش آب
1396/08/03 14:46:00
بخش آب در انتظار تغییر رویکردها و روندها؛
اردکانیان؛ آغازی برای تحول در حکمرانی آب کشور
امیر جعفری آزاد/ سردبیر

چهار سال پیش، در زمان انتخاب و رای اعتماد به وزرای دولت یازدهم، کشور در بحبوحه تحریم و فشارهای بین‌المللی، چالش‌های بزرگی همچون تامین نقدینگی، کاهش تولید و فروش نفت و گاز و تنش‌های بین‌المللی و خارجی را تجربه می‌کرد. در این مقطع، دولت نهایت تلاش خود را برای انتخاب بهترین گزینه ممکن برای وزارت نفت و خارجه به خرج داد و  مجلس نهم نیز به‌رغم وجود جریان قدرتمند مخالف، سرانجام بیژن نامدار زنگنه و محمدجواد ظریف توانستند با رای نسبتا بالایی، سکان هدایت این دو وزارتخانه مهم را به دست بگیرند. با قرار گرفتن این دو نفر در صدر وزارت‌خانه‌های نفت و امور خارجه بود که طی 4 سال گذشته، چالش‌های اساسی که می‌توانست تبعات بحرانی و سنگینی در سطح ملی داشته باشند، مدیریت شد و هم‌اکنون کشور هم در عرصه نفت و گاز و هم در روابط بین‌المللی خود شرایط باثباتی یافته است.
اما اینک بحران بزرگی که کشور و آینده آن را تهدید می‌کند، مسئله "آب" است، چالش مهمی که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی ناشی از آن می‌تواند هر دولتی را درگیر کرده و هر برنامه‌ای تحت عنوان توسعه و عمران در سطح ملی را با شکست مواجه کند. چندی پیش در رتبه‌بندی مهمترین بحران‌های پیش روی ایران که توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری منتشر شد، «بحران تامین آب» در رتبه دوم تهدیدهای آینده کشور قرار داشت. همچنین در سال‌های گذشته بارها و بارها تکرار شده که طی دو دهه، ایران بخش مهمی از منابع استراتژیک آب سطحی و زیرزمینی خود را از دست داده و میزان آب تجدیدپذیر و قابل برنامه ریزی کشور بیش از 15 میلیارد مترمکعب در سال کاهش یافته است، توسعه کشاورزی و صنعت از یک‌سو و انباشت جمعیت در شهرهای واقع در مناطق خشک کشور باعث شد تا مصرف  از این منابع بیشتر از میزان ترمیم و احیا برداشت شود.آمارها حاکي از اين است از 609 دشت کشور حدود 350 دشت، ممنوعه شده است و تالاب‌های بزرگی همچون ارومیه، بختگان، پریشان، گاوخونی و .. که روزی بستر حیات و زندگی بوده‌اند، هم‌اکنون در وضعیت احتضار به سر می‌برند، و تامین آب شرب برای به‌ویژه تابستان در 300 شهر به سختی انجام می‌شود و بیش از 5 هزار روستا فاقد شبکه آبرسانی یا آب قابل شرب هستند.
تنش‌های اجتماعی پیرامون مسئله آب نیز در استان‌های مختلف به‌ویژه مناطق مرتبط با حوضه‌های آبریز کارون و فلات مرکزی به شدت فزونی یافته است، نیمه شرقی کشور در معرض مهاجرت‌های ناشی از کمبود آب قرار گرفته و تامین آب برای کلانشهرهای بزرگ فلات مرکزی نیز به یک چالش بزرگ برای آینده تبديل شده است. بی‌گمان کنترل و مدیریت این عرصه بر کارنامه و دستاوردهای نهایی دولت دوازدهم نیز تاثیرگذار خواهد بود.
با این داده‌ها، می‌توان ادعا کرد که موضوع آب هم‌اکنون در صدر مهم‌ترین چالش‌ها و تهدیدهای دولت و کشور به حساب می‌آید و بر این اساس نیز دولت، توانمندترین ظرفیت موجود مدیریتی خود برای اداره بخش آب را به عنوان وزیر نیرو برای مدیریت و سامان‌بخشی به این موضوع معرفی کرده است. از زمان طرح نام اردکانیان به عنوان گزینه پیشنهادی وزارت نیرو، مقاله‌ها، یادداشت‌ها و سخنرانی‌های منتشر شده از ایشان، نشان از رویکرد جدیدی در مدیریت بخش آب و انرژی کشور دارد. اردکانیان در برنامه‌های ارائه شده به مجلس با طرح مفهوم "مدیریت همبسته آب، خاک، انرژی و پسماند" مشکل آب را به عنوان نقصانی در یک سیستم کلان در کشور مطرح می‌کند و تاکید دارد هر سیاستی برای بهبود کیفیت زندگی باید متکی بر مدیریت و بهبود هم زمان در بهره‌برداری از این چهار منبع باشد، بنابراین، سپردن مسئولیت به او، آغازی برای تحول در حکمرانی آب کشور خواهد بود.
اردکانیان در جایی تاکید داشته که در بررسی چالش‌های آب کشور، موضوع خشکسالی و تغییر اقلیم باید در مرتبه آخر توجه قرار گیرد، این موضوع نشان از بی‌تفاوتی و کم‌اهمیت بودن این دو چالش نیست، بلکه بر این نکته تاکید دارد که توجه بیشتر به این موضوعات به عنوان عوارض بیرونی تاثیرگذار بر موضوع آب، مدیریت آب را از پرداختن به چالش‌های درونی و اصلی بازمی‌دارد، چالش‌هایی همچون حکمرانی نگاه محلی و استانی در بخش آب، شکاف عمیق میان بهره‌برداران و مدیران آب، برداشت‌های بی‌ضابطه از منابع آب در دسترس، رقابت و مسابقه برداشت حداکثری از منابع آب مشترک و مشارکت‌گریزی ذی‌نفعان و برنامه‌ریزان آب که باید در اولویت اول چاره‌ای اساسی برای آنها اندیشید.
اکنون اردکانیان و برنامه‌های وی در معرض رای اعتماد نمایندگان در خانه ملت قرار دارد، رای اعتمادی که برای 4 سال پیش روی صنعت آب و برق کشور تعیین‌کننده است. گزینه پیشنهادی وزارت نیرو اگر گام اول را محکم‌تر بردارد و با رای بالایی وارد مجموعه آب و برق کشور شود، از توان بیشتری برای تغییر روندها و پیاده‌سازی برنامه‌هایش برخوردار خواهد بود. همانطور که خود نیز در برنامه‌های ارائه شده تاکید دارد مدیریت همبسته آب، خاک، انرژی و پسماند، بدون اجماع سیاسی، کارآمدی اقتصادی، همبستگی اجتماعی، تعامل سازمانی، به اشتراک گذاشتن داده‌ها و اطلاعات و پذیرش هزینه‌های تغییر رویکرد به سمت توسعه پایدار ناممکن است.

 

  • خبرنگار: امیر جعفری آزاد
  • سردبیر: امیر جعفری آزاد